Buxusmot

De buxusmot: waar komt hij vandaan en wat doen we eraan?

Er komen erg veel vragen binnen bij De Vlinderstichting over de buxusmot. Hij is groot en opvallend, maar hij staat in geen enkel vlinderboek. Waar komt deze vlinder vandaan? En wat als je hem in je tuin hebt?

Oorsprong van de buxusmot

De buxusmot is pas een paar jaar in Nederland

De buxusmot (Cydalima perspectalis) komt uit Azië (Japan, Zuid-Korea, China). Vermoedelijk is deze nachtvlinder rond 2005 in Duitsland geïntroduceerd via import van Buxus uit Azië. In 2007 werd hij ook in Nederland gesignaleerd. De eerste jaren was hij alleen in het westelijk rivierengebied aanwezig, maar inmiddels heeft hij zich flink uitgebreid.

'Invasieve exoot'

De buxusmot is een zogenoemde invasieve exoot. Dit betekent dat de soort van origine niet in ons land voorkomt en hier is gekomen door menselijk toedoen. Het invasieve karakter betekent dat de soort zich hier kan voortplanten, zich in nieuwe leefgebieden kan vestigen en vervolgens ook uitbreiden.

 

Beluister het fragment van Vroege Vogels over de buxusmot

Waarom zijn er zoveel buxusmotten?

De buxusmot heeft in Nederland nog maar weinig natuurlijk vijanden

Geen natuurlijke vijanden

De Nederlandse naam van de buxusmot is afgeleid van het voedsel voor de rups, de buxus. Aangezien er in veel tuinen in Nederland buxus aanwezig is, is er voldoende voedsel voor de soort en ook genoeg mogelijkheden om uit te breiden. Daarnaast zijn er in Nederland (nog) geen vijanden van de buxusmot, zoals sluipwespen. Deze vijanden zorgen er namelijk voor dat er geen plaag ontstaat. Daarom heeft de buxusmot alle ruimte om toe te nemen en het invasieve karakter aan te nemen. 

Balans

Het is normaal dat een soort die nieuw verschijnt schade toebrengt. Maar daar speelt de natuur op in: er komen vanzelf natuurlijke vijanden die regulerend optreden. Zo zijn er al kauwen en eksters gezien die een feestmaal aanrichtten in een buxushaag en ook koolmezen hebben de rupsen en poppen ontdekt. Als zij er hun jongen mee gaan voeren zullen er flink wat rupsen in de nestkastjes verdwijnen. Ook andere dieren hebben de rupsen al ontdekt, zo schrijft een van onze waarnemers:

"Bij ons staat de buxus er nog prima bij. Vorige zomer begonnen de rupsen driftig te vreten, maar er bleken toch natuurlijke vijanden te zijn. ’s Avonds hoorden we geritsel, gepiep en gesmak uit de buxusstruik komen. Wij houden het op spitsmuizen die daar aan het feesten waren. En ze hebben hun werk goed gedaan, want de buxus staat er nog florissant bij."

We zullen de buxusmot niet meer kwijtraken, maar waarschijnlijk zal de schade de komende jaren wel minder worden.

Hoe kan je de buxusmot herkennen?

De rups van de buxusmot

Rupsen

De rupsen leven op diverse buxussoorten. In het voorjaar worden ze actief en beginnen ze met het eten van de bladeren. De rups van de buxusmot is te herkennen aan de groenige kleur met over de lengte van de rups dikke zwarte en dunne witte strepen. Tevens zitten er wit omlijnde zwarte stippen over de gehele lengte van de rups.

Vlinders

De eerste vlinders verschijnen in april of mei. De vlinders zijn gemakkelijk te herkenen aan hun zwart-witte tekening. Ze leven maar heel kort: circa acht dagen. In die dagen planten ze zich massaal voort door hun eitjes te leggen op buxusstruiken. Vervolgens verschijnt in september een nieuwe generatie vlinders: vaak zijn dat er veel meer dan in het voorjaar. 

 

"Wat je ook doet: gebruik nooit gif om de buxusmot te bestrijden! Dan doodt je ook alle andere nuttige insecten, zoals de natuurlijke vijanden van de buxusmot. En daarmee vererger je juist het probleem." 

In dit filmpje zie je hoe de buxusmot leeft. Hieronder vind je meer tips over het beperken van schade door de vraat van de rupsen. Wat je ook doet: gebruik nooit gif om ze te bestrijden!

Schade aan buxus

Buxus met schade door buxusmot

Terwijl in het oorspronkelijke leefgebied Buxus microphylla de belangrijkste waardplant is, blijken ook allerlei andere buxussoorten ten prooi te vallen aan de vraatzucht van de rupsen. Duitse onderzoekers stelden vast dat bij die rupsen vooral de buxusvariëteit ‘Rotundifolia’ erg in de smaak valt, maar ook Buxus microphylla, B. sempervirens en B. sinica vallen ten prooi aan de buxusmot. 

Waarom doodt de buxusmot zijn eigen voedselplant?

De rupsen van de buxusmot staan bekend om hun vraatzucht. Opvallende symptomen zijn dode en aan elkaar gesponnen blaadjes en ‘bladskeletten’. Er blijft niets van de struik over. In 2017 zijn dan ook al veel buxusstruikjes geëindigd in de groencontainer. De natuurlijke balans is dus ver te zoeken. Buxusmot is hier een exoot, en buxus ook. Er zijn nog geen natuurlijke vijanden van de buxusmot (al begint dat wel te komen). Gebrek aan evenwicht zorgt ervoor dat iets een plaag kan worden. We spreken dan ook wel van een 'invasieve exoot'. De rupsen worden zó talrijk, dat buxus het vaak niet redt.

Natuurlijk evenwicht

We horen wel van mensen dat ze de aangetaste buxus snoeien en hij gewoon opnieuw uitloopt. Probleem: de buxus is dan wel verzwakt en overleeft de volgende 'rupsenaanval' dan niet meer. Zodra de natuur de plaag reguleert (we krijgen steeds meer meldingen van kauwen, eksters en mezen die in de gaten krijgen dat het lopend buffet is) zal de dichtheid van rupsen lager worden. Dan worden de buxussen dus ook niet zo heftig meer aangetast en gaan niet meer dood. Ook sluipwespen gaan daarbij waarschijnlijk een belangrijke rol spelen, deze parasiteren op rupsen en reguleren zo de aantallen. Daarom is het ook zo belangrijk dat je nooit met gif bestrijdt, want dan doodt je deze sluiswespen ook en vererger je juist het probleem.

En dat terwijl het probleem ook direct de oplossing is: doordat de rupsen zo talrijk zijn dat hun eigen voedselplant doden, gaan ze zelf ook dood door gebrek aan voedsel. Dat leidt weer tot minder rupsen, waardoor planten beter kunnen overleven.

De kauwen hebben de rupsen van de buxusmot ontdekt als voedsel. In de tuinen zitten ze massaal op de struiken om van de rupsen te eten.
Bron: Vroege Vogels. Gefilmd door K. Tijsse Klasen in Wijchen en Hans Hermans in Tilburg.

Wat kan je doen om schade van de buxusmot te beperken?

De buxusmot is zwart en wit

Wat je ook doet: gebruik nooit gif om de buxusmot te bestrijden! Dat doodt ook alle andere dieren, zoals bijen, lieveheersbeestjes en vlinders. 
We zullen de buxusmot niet meer kwijtraken, maar waarschijnlijk zal de schade de komende jaren wel minder worden. 

  1. Vervang je buxusstruiken door iets anders

    De gemakkelijkste en meest effectieve manier is om je buxus te vervangen  door een struik die niet gevoelig is voor vraat. Denk bijvoorbeeld aan de liguster. Buxusmotten kunnen hier niet van leven. Bijkomend voordeel: de liguster bloeit in de zomer en biedt dan voedsel aan vlinders en bijen. Andere mogelijkheden: struikkamperfoelie (Lonicera), kleine hulstachtigen zoals Japanse hulst (Ilex crenata), aardbeiachtige struiken (Potentilla fruticosa) of inheemse vogelkers (Prunus).  
  2. Verwijder rupsen en poppen met de hand

    Wat je ook kan doen: heel systematisch de rupsen en eventueel poppen uit de struiken verwijderen en zo ook vervolgschade klein houden. Misschien wel even wat werk, maar heel effectief.
  3. Gebruik een feromonenval

    Er zijn ook feromoonvallen in de handel. Hierin zit de specifieke sexlokstof van vrouwtjes die de mannetjes van de buxusmot aantrekken. Deze vliegen in de val en kunnen daar niet meer uit. De vlinders kunnen zich dus niet voortplanten. Er zijn verschillende feromoonvallen in de handel, je kan ze bijvoorbeeld hier bestellen.

Gratis vlindernieuws

Ontvang iedere maand het laatste vlindernieuws. Tuintips, de mooiste vlinders, vlinderbescherming en actualiteiten. Helemaal gratis en vrijblijvend.

Vlindernieuws ontvangen

Buxusmot gezien? Meld hem bij ons!

De Vlinderstichting wil graag in beeld brengen hoe de buxusmot zich ontwikkelt. Het is daarom belangrijk dat we weten waar hij voorkomt. Heb je een buxusmot in je tuin? Meld het dan bij De Vlinderstichting!
Dat kan via Waarneming.nl, Telmee of Tuintelling.nl