rode vuurvlinder Lycaena hippothoe

De rode vuurvlinder is sinds 1946 uit Nederland verdwenen en is daarmee de eerste in Nederland uitgestorven soort.
Familie
blauwtjes (LYCAENIDAE)
Onderfamilie
Lycaeninae / Lycaena hippothoe
Groep
Dagvlinder
Hoe moeilijk te herkennen
(goed op gelijkende soorten letten)
Zeldzaamheid

De rode vuurvlinder is sinds 1946 uit Nederland verdwenen; het is de eerste standvlinder die uit Nederland verdween. Aan het begin van de twintigste eeuw kwam de rode vuurvlinder nog verspreid over het land lokaal voor. De dichtstbijzijnde populaties bevinden zich in de Ardennen en de Eifel. In 2013 is een zwerver bij Vaals gezien.

Rode lijst
verdwenen

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: circa 17 mm. De bovenkant van de voorvleugel van het mannetje is donkeroranje met een roodviolette glans. Bij het vrouwtje is de bovenkant van de voorvleugel dof oranje met bruine vlekken; de postdiscale vlekken volgen elkaar op in een bijna rechte rij met een boog. De bovenkant van de achtervleugel is bruin met een oranje band langs de achterrand. De vlekken op de onderkant van de achtervleugel zijn even klein of iets kleiner dan die op de voorvleugel; alleen de achtervleugel heeft soms een onvolledige oranje band langs de achterrand.

Gelijkende soorten vlinder

Bij de grote vuurvlinder is de onderkant van de achtervleugel lichtblauw met een oranje band langs de achterrand. Bij het morgenrood is de onderkant van de achtervleugel lichtbruin met opvallende witte vlekjes.

Gelijkende soorten vlinder

grote vuurvlinder
Lycaena dispar

morgenrood
Lycaena virgaureae

Levenscyclus

Rups: eind juni-eind mei. De soort overwintert als halfvolgroeide rups in de strooisellaag. De verpopping vindt plaats dicht bij de bodem.

De eitjes worden vlak bij de bodem op stengel of blaadjes afgezet. De rupsen overwinteren halfvolgroeid in het derde stadium in de strooisellaag. Ze verpoppen zich halfvolgroeid vlak bij de bodem. De dichtheid aan vlinders kan vrij hoog zijn, circa 16 individuen per hectare.

Waardplanten

Vooral veldzuring, maar ook schapenzuring.

Habitat

Habitat: Schrale tot matig voedselrijke, vochtige of natte graslanden.

Vliegtijd en gedrag

Begin juni-eind juni in één generatie.

De uiterste vliegdata zijn 5 mei en 3 augustus.

Mobiliteit

De rode vuurvlinder is een mobiele vlinder, ook al categoriseert Bink (1992) de soort als honkvast. Shreeve (1995), Weidemann (1995) en Cowley et al. (2001) schatten deze soort echter mobieler in.

Regionaal

Populaties tot 1946
In Nederland kwam hij aan het begin van de vorige eeuw vooral in het noordoosten van het land en in de Gelderse Vallei voor; verder is de soort verspreid in de duinen, Noord-Brabant en Limburg gevonden. Tot in de jaren twintig van de vorige eeuw zijn er relatief veel vlinders gezien, daarna worden de aantallen minder. In deze periode verdwijnen ook veel kleinere populaties. Tot midden jaren dertig vloog de soort in de Gelderse Vallei, daarna was de verspreiding vrijwel beperkt tot het noorden van het land. De laatste populaties waren bij Wolvega en Paterswolde. De laatste waarneming van vlinders van een inheemse populatie dateert van 16 juni 1946 uit de omgeving van Paterswolde. De rode vuurvlinder is de eerste standvlinder die uit Nederland verdween.

Zwervers
Sinds 1946 zijn nog twee keer zwervende vlinders gezien: bij Teteringen (1954) en Den Haag (1961). Daarnaast komen wel eens meldingen uit Limburg, die overigens nooit zijn bevestigd. Mogelijk is in België nabij de grens nog een populatie aanwezig. In 1981 zijn nog twee exemplaren net over de grens in de omgeving van Vaals waargenomen. In de jaren negentig is een exemplaar in Zeeland gevonden. Dit dier bleek te behoren tot de ondersoort L. hippothoe eurydame die in de Alpen leeft en dus niet op eigen kracht Nederland kan bereiken. In 2013 is een zwerver bij Vaals gezien.

Europa

Op Europese schaal gaat de soort met 15-20% per 10 jaar achteruit, de buurlanden van Nederland melden een iets grotere achteruitgang. De soort staat op de Vlaamse, Waalse en Duitse Rode Lijst.

Mondiaal

De rode vuurvlinder leeft in een groot deel van Europa.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande diagrammen tonen de veranderingen van de talrijkheid in de loop van de tijd. De gegevens zijn afkomstig uit het Landelijk Meetnet Vlinders (CBS / De Vlinderstichting).
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - 2015
Zeldzaamheid
Flora- en faunawet
De grote vuurvlinder staat op bijlage 2 en 4 van de Europese Habitatrichtlijn (1992), dat wil zeggen dat deze soort strikte bescherming vereist en dat er speciale gebieden moeten worden aangewezen waar hij kan leven.
Concrete bedreiging

De vlinder is waarschijnlijk verdwenen door intensivering van het agrarisch grondgebruik, ruilverkaveling en beekkanalisaties. De resterende blauwgraslanden waren te klein en lagen te geïsoleerd.

Aanbevolen beheersmaatregel

Op dit moment is er geen geschikt leefgebied van voldoende grootte aanwezig. Een mogelijk leefgebied kan gecreëerd worden in Zuid-Limburg. Door grootschalige beekherstelmaatregelen kan daar, bijvoorbeeld langs de Geul of Gulp, geschikt schraal grasland ontstaan. Zo´n gebied zou gekoloniseerd kunnen worden door vlinders uit de Eifel of de Ardennen.

Toekomst
De aanwezigheid van duurzame populaties van deze soort is in Nederland voorlopig niet te verwachten. Op dit moment is het geschikte leefgebied in onvoldoende mate aanwezig.

Engelse naam
Purple-edged Copper
Duitse naam
Kleiner Ampferfeuerfalter, Lilagold-Feuerfalter
Franse naam
l'Argus Satiné Changeant
Oud Nederlandse naam
paarsgerande vuurvlinder
Synoniemen
Heodes hippothoe, Chrysophanus hippothoe, Palaeochrysophanus hippothoe, Polyommatus hippothoe, Lycaena euridice, Polyommatus euridice, Polyommatus chryseis
Toelichting wetenschappelijke naam

hippothoe: Hippothous was een held die vocht aan de kant van Troje en die sneuvelde door de hand van Ajax; Hippothoe was een schone maagd die werd ontvoerd door Poseidon.

Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1761)

Nieuws

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie blauwtjes (LYCAENIDAE)

bleek blauwtje
Polyommatus coridon

tijmblauwtje
Phengaris arion

pruimenpage
Satyrium pruni

dwergblauwtje
Cupido minimus

bruine eikenpage
Satyrium ilicis

eikenpage
Favonius quercus

alle soorten uit deze familie