wilgenwespvlinder Synanthedon formicaeformis

De voorvleugels van de wilgenwespvlinder hebben een rode top en het zwarte achterlijf heeft één oranje band.
Familie
wespvlinders (SESIIDAE)
Onderfamilie
Sesiinae / Synanthedon formicaeformis
Groep
Nachtvlinder die dagactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Vrij algemeen. Komt vooral in het rivierengebied, in de duinen en in veengebieden in het westen en noordoosten van het land voor. RL: niet bedreigd.

Rode lijst
niet bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 9-11 mm. Kenmerkend voor deze soort is de combinatie van de rode band op het achterlijf en het relatief brede rode veld in het voorvleugeluiteinde. Het dwarsbandje op de voorvleugel is smal en heeft doorgaans een donker roodbruine, soms lichtere rode kleur. Bij het uitkomen heeft de vlinder op het achterlijf twee banden van losse gele schubjes, die echter tijdens de eerste vlucht verdwijnen en dus vrijwel nooit worden waargenomen. Het staartpluimpje is zwart, bij verse exemplaren zijn opvallende witte haren te zien aan de zijkanten. De poten zijn zwart met drie witte bandjes. Het wit aan de top van de antennen is niet altijd zichtbaar.

Gelijkende soorten vlinder

Zie de appelglasvlinder (S. myopaeformis) en de berkenglasvlinder (S. culiciformis).

Klik hier voor gedetailleerde verschillen met illustraties tussen de genoemde soorten.

Gelijkende soorten vlinder

appelglasvlinder
Synanthedon myopaeformis

berkenglasvlinder
Synanthedon culiciformis

Gelijkende soorten rups

Frambozenglasvlinder (Pennisetia hylaeiformis), hoornaarvlinder (Sesia apiformis), gekraagde wespvlinder (Sesia bembeciformis), populierenwespvlinder (Paranthrene tabaniformis), elzenwespvlinder (Synanthedon spheciformis), berkenglasvlinder (Synanthedon culiciformis), eikenwespvlinder (Synanthedon vespiformis), appelglasvlinder (Synanthedon myopaeformis), bessenglasvlinder (Synanthedon tipuliformis), klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis), wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia tenthrediniformis) en schijn-wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia empiformis).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

appelglasvlinder
Synanthedon myopaeformis

frambozenglasvlinder
Pennisetia hylaeiformis

populierenwespvlinder
Paranthrene tabaniformis

berkenglasvlinder
Synanthedon culiciformis

eikenwespvlinder
Synanthedon vespiformis

wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia tenthrediniformis

schijn-wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia empiformis

hoornaarvlinder
Sesia apiformis

elzenwespvlinder
Synanthedon spheciformis

bessenglasvlinder
Synanthedon tipuliformis

klaverwespvlinder
Bembecia ichneumoniformis

gekraagde wespvlinder
Sesia bembeciformis

Levenscyclus

Rups: augustus-mei. De rups leeft in stammen, takken en twijgen van de waardplant; vaak ook in gezwellen of gallen. Soms wordt houtpoeder gevonden op plekken waar de boom beschadigd is. De soort overwintert als halfvolgroeide rups.

Waardplanten

Diverse soorten wilg; in de duinen vooral kruipwilg.

Habitat

Habitat: Vooral grienden langs de grote rivieren. Ook andere vochtige en moerasachtige plaatsen met wilgen, zoals extensief beheerde graslanden en natte duinvalleien.

Vliegtijd en gedrag

Half mei-begin augustus in één generatie. Vroeg in de morgen kunnen de vlinders rustend op bladeren of boomstammen worden aangetroffen; ook bloemen worden geregeld bezocht. De mannetjes reageren op feromoonpreparaten, gewoonlijk na de middag.

België

Vrij algemeen in het hele land.

Mondiaal

Een soort met een groot areaal. Is uit alle Europese landen bekend. Alleen niet in Zuid-Griekenland en niet op de Middellandse Zee-eilanden. Naar het noorden is het een van de soorten die het verst boven de poolcirkel voorkomt. Naar het oosten is niet voldoende over de verspreiding bekend; de grens ligt ergens in Siberië. Nog meer naar het oosten komt de nabije verwant S. herzi (Spatenka & Gorbunov, 1992) voor en in Noord-Amerika S. bolteri (Edwards, 1883).

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Red-tipped Clearwing
Duitse naam
Kleiner Weiden-Glasflügler
Oud Nederlandse naam
vliegenwespvlinder
Synoniemen
Sesia formicaeformis, Aegeria formicaeformis, Trochilium formicaeformis, Sesia formicaeforme, Aegeria formicaeforme, Trochilium formicaeforme
Toelichting Nederlandse naam

Een aantal soorten binnen de Sesiidae-familie heeft veel gelijkenis met wespen vandaar dat zeven soorten binnen deze familie met wespvlinder worden aangeduid.
De rups van deze soort leeft op wilgensoorten.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Synanthedon: sun = dichtbij en anthedon = de bloemenliefhebber; bedoeld wordt lijkend op een bij.
formicaeformis: formica is een mier en formis, forma = lijkt op.

Auteursnaam en jaartal
(Esper, 1783)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie wespvlinders (SESIIDAE)

elzenwespvlinder
Synanthedon spheciformis

berkenglasvlinder
Synanthedon culiciformis

hoornaarvlinder
Sesia apiformis

wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia tenthrediniformis

schijn-wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia empiformis

gekraagde wespvlinder
Sesia bembeciformis

alle soorten uit deze familie