gewone heispanner Ematurga atomaria

Een zeer variabele soort van de zandgronden in het binnenland en de duinen is de gewone heispanner.
Familie
spanners (GEOMETRIDAE)
Onderfamilie
Ennominae / Ematurga atomaria
Groep
Nachtvlinder die dagactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(goed tot redelijk goed te determineren)
Zeldzaamheid

Zeer algemeen. Komt vooral op de zandgronden in het binnenland voor; in de duinen lokaal. RL: niet bedreigd.

Rode lijst
niet bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 12-15 mm. Een zeer variabele soort. De grondkleur varieert van wit, vooral bij het vrouwtje, tot warm lichtbruin, geelbruin of donkergrijs. Zowel de voor- als de achtervleugel heeft verscheidene donkerbruine dwarslijnen in de vorm van smalle banden die variëren in breedte. De centrale dwarslijnen lopen bij de binnenrand van de voorvleugel naar elkaar toe en vloeien soms samen. De banden zijn echter niet altijd even duidelijk, soms zijn er alleen donkere vlekjes aanwezig. Het mannetje heeft sterk geveerde antennen, waardoor hij gemakkelijk is te onderscheiden van het bruin dikkopje (Erynnis tages) en de aardbeivlinder (Pyrgus malvae), twee dagvlindersoorten die soms in dezelfde periode en in dezelfde habitat vliegen. De ondersoort minuta is klein en somberder gekleurd; de grotere ondersoort atomaria (nominaat) heeft een meer okergele tekening.

Uiterlijk Carter: Tot 30 mm; lichaam zeer variabel in kleur, van groen tot grijsachtig bruin, okerkleurig of purperachtig bruin, vaak met lichte, ruitvormige vlekken en witte stippen op de rug en gebroken, zwartachtige lengtestrepen op de flanken; kop bruin of groenachtig, roodachtig bruin gespikkeld.

Gelijkende soorten vlinder

Zie de klaverspanner (Chiasmia clathrata).

Gelijkende soorten vlinder

klaverspanner
Chiasmia clathrata

Gelijkende soorten rups

Gevlekte heispanner (Dyscia fagaria).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

gevlekte heispanner
Dyscia fagaria

Levenscyclus

Rups: mei-september. De soort overwintert als pop in een losse cocon op of in de grond.

Waardplanten

Diverse kruidachtige en houtige planten.

Habitat

Habitat: Vooral vochtige heiden; ook brede bospaden, graslanden en wegbermen.

Vliegtijd en gedrag

Begin april-begin augustus in twee generaties; de tweede generatie is partieel. De vlinders zijn vooral bij warm weer overdag actief en laten zich gemakkelijk opjagen uit het gras of uit de hei.

België

Vrij algemeen in de Kempen (ssp. 'minuta' algemeen en vaak talrijk in heideterreinen); daarbuiten lokaal. In Wallonië wijdverbreid en lokaal algemeen (ssp. 'atomaria').

Mondiaal

De nominaatvorm van het Iberisch Schiereiland via West-, Midden- en Oost-Europa tot de Oeral; in het zuiden: van het noordelijke Middellandse Zeegebied tot de Zwarte Zee. Uit Noord-Europa en uit Klein-Azië, de Kaukasus en uit Centraal- en Oost-Azië zijn meerdere ondersoorten beschreven.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Common Heath
Duitse naam
Heideland-Tagspanner
Franse naam
la Phalène picotée , la Rayure jaune picotée
Oud Nederlandse naam
dopheidespanner, heidespanner, okergele heidespanner
Synoniemen
Fidonia atomaria
Toelichting Nederlandse naam

Deze vlinder is een heel gewone spanner in heidegebieden.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Ematurga: emar, ematos is een dichterlijke variant van hemera = de dag en ergon = werk, een dagwerker dus, een dagactieve soort.
atomaria: atomos = een atoom, een heel klein deeltje, verwijzend naar de spikkels op de vleugels.

Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1758)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie spanners (GEOMETRIDAE)

gewone spikkelspanner
Ectropis crepuscularia

zuidelijke spikkelspanner
Synopsia sociaria

geringde spikkelspanner
Cleora cinctaria

speerpuntspanner
Rheumaptera hastata

smalvleugeldwergspanner
Eupithecia nanata

lieveling
Timandra comae

alle soorten uit deze familie