vals witje Siona lineata

Het vals witje is de enige witte spannersoort met zwarte aders in Nederland en België en heeft zijn noordelijke areaalgrens in Limburg.
Familie
spanners (GEOMETRIDAE)
Onderfamilie
Ennominae / Siona lineata
Groep
Nachtvlinder die zowel dagactief als nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(goed tot redelijk goed te determineren)
Zeldzaamheid

Vrij algemeen. Een soort die vrijwel alleen in Limburg wordt waargenomen omdat daar de noordelijke areaalgrens van deze soort ligt; af en toe een zwerver buiten deze provincie. RL: niet bedreigd.

Rode lijst
niet bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 19-22 mm. Een zeer kenmerkende soort; in Nederland komt geen andere witte of crèmekleurige spanner voor met zwarte aders en banden aan de onderzijde van de vleugels. Verse vlinders zijn vooral bij het borststuk crèmekleurig, maar naarmate ze ouder worden, worden de vleugels steeds witter. Door het verdwijnen van de schubben schijnen de donkere aders steeds meer door de vleugels heen en worden ze ook aan de bovenkant duidelijk zichtbaar. De vleugels worden in rust vlak uitgespreid maar bij het neerstrijken en bij bloembezoek vouwt de vlinder ze vaak geheel of gedeeltelijk samen boven het lichaam zoals een dagvlinder. Het mannetje heeft een lang slank achterlijf waarvan het uiteinde omhoog is gekromd. Het achterlijf van het vrouwtje, dat van voren breed en aan het uiteinde spits is, is niet gekromd. Het vrouwtje heeft bovendien iets kleinere en hoekigere vleugels.

Gelijkende soorten vlinder

Kan enige gelijkenis vertonen in kleur en tekening met afgevlogen exemplaren van de bruidsmot (Sitochroa palealis), een vrij grote microvlinder die behoort tot de familie van de lichtmotten (Pyralidae). Deze microvlinder komt voor in grazige ruigten, vliegt eveneens overdag en zit soms op bloemen. De voorvleugel is echter veel smaller en wordt in rust nooit omhoog gehouden. Het groot geaderd witje (Aporia crataegi) is veel groter en de antennen eindigen zoals bij alle dagvlinders in een knopje.

Gelijkende soorten vlinder

groot geaderd witje
Aporia crataegi

Gelijkende soorten rups

Zwartstipspanner (Scopula nigropunctata), prachtstipspanner (Scopula marginepunctata), ligusterstipspanner (Scopula imitaria), witroze stipspanner (Scopula emutaria), bosspanner (Scopula immutata), roomkleurige stipspanner (Scopula floslactata) en crème stipspanner (Scopula ternata).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

bosspanner
Scopula immutata

zwartstipspanner
Scopula nigropunctata

ligusterstipspanner
Scopula imitaria

witroze stipspanner
Scopula emutaria

roomkleurige stipspanner
Scopula floslactata

crème stipspanner
Scopula ternata

prachtstipspanner
Scopula marginepunctata

Levenscyclus

Rups: juli-mei. De soort overwintert als halfvolgroeide rups en verpopt zich daarna in een cocon die wordt vastgehecht aan een grashalm of een plantenstengel.

Waardplanten

Diverse kruidachtige en houtige planten.

Habitat

Habitat: Vooral onbeschaduwde ruige en kruidenrijke (kalk)graslanden; soms ook open bossen.

Vliegtijd en gedrag

Eind april-eind juni in één generatie. Zowel de mannetjes als de vrouwtjes vliegen overdag gemakkelijk op vanuit grasruigten en bezoeken bij zonnig weer bloemen. De vrouwtjes kunnen overdag ook ei-afzettend worden waargenomen. De mannetjes patrouilleren in de schemering op zoek naar vrouwtjes.

België

Vrij zeldzaam in Vlaanderen, sterk toegenomen. Wijdverbreid in Oost-Brabant en Limburg; ontbrekend in grote delen van Oost-Vlaanderen en Antwerpen en volledig in West-Vlaanderen. In Wallonië vrij algemeen ten zuiden van Samber en Maas, lokaal algemeen.

Mondiaal

In het zuiden: van het westelijke Middellandse Zeegebied via Sicilië, Italië, de Balkan, de Zwarte Zee en de Kaukasus tot het westen van Centraal-Azië. Noordelijk daarvan van West-Europa via de gematigde zone tot Mongolië en het Amoergebied; in het noorden tot Midden-Scandinavië. In alle Bondslanden van Duitsland vastgesteld.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Black-veined Moth
Duitse naam
Weisser Schwarzaderspanner
Franse naam
la Phalène blanche , la Divisée
Oud Nederlandse naam
hertshooispanner
Synoniemen
Scoria lineata
Toelichting Nederlandse naam

Een spanner die veel op een witje (dagvlinder) lijkt.
Vals witje was een reeds bestaande naam.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Siona: siona komt van de berg Sion; naar de kale, dorre tekening vindt Stephens, maar meer waarschijnlijk verwijst deze naam naar de stad en het kanton met dezelfde naam in Zwitserland.
lineata: linea = een lijn, naar de donkere aders op de onderkant.

Auteursnaam en jaartal
(Scopoli, 1763)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie spanners (GEOMETRIDAE)

vroege spanner
Biston strataria

lariksdwergspanner
Eupithecia lariciata

lariksspanner
Macaria signaria

kalkdwergspanner
Eupithecia semigraphata

wederikdwergspanner
Anticollix sparsata

klaverblaadje
Macaria notata

alle soorten uit deze familie