grote beer Arctia caja

De rupsen van de grote beer ziet men soms zeer snel lopend op zoek naar een plaats om zich te verpoppen.
Familie
spinneruilen (EREBIDAE)
Onderfamilie
Arctiinae / Arctia caja
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(goed tot redelijk goed te determineren)
Zeldzaamheid

Algemeen. Komt verspreid over het hele land voor. RL: gevoelig.

Rode lijst
gevoelig

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 28-37 mm. Goed te herkennen aan het wit met donkerbruine patroon op de voorvleugel en de oranjerode achtervleugel met blauwzwarte vlekken. Zowel de kleur als het patroon zijn erg variabel.

Uiterlijk Carter: Tot 60 mm; lichaam bruinachtig zwart, bekleed met dichte haarborstels, die op kleine, verheven wratjes staan ingeplant; de haren op de rug en op de flanken boven de lijn van de spiracula zijn lang en zwart, met grijsachtig witte uiteinden; onder de spiracula kortere, roodachtig bruine haren; op de segmenten één en twee zijn alle haren roodachtig bruin; spiracula glanzend wit; kop glimmend zwart.

Gelijkende soorten vlinder

Geen resultaten.

Levenscyclus

Rups: september-juni. De soort overwintert als jonge rups. In het voorjaar kunnen de sterk behaarde rupsen zonnend of foeragerend worden waargenomen; als ze volgroeid zijn, vallen ze vaak op als ze met een opvallend grote snelheid een weg of pad oversteken, op zoek naar een plaats om zich te verpoppen. De verpopping vindt plaats in een los, met haren vermengd spinsel tussen de vegetatie op of vlak boven de grond.

Waardplanten

Diverse kruidachtige planten, waaronder brandnetel en zuring; ook kruipwilg en allerlei gekweekte planten en struiken. In vochtige milieus is er sprake van een duidelijke voorkeur voor waterzuring.

Habitat

Habitat: Diverse open gebieden, waaronder duinen, open bossen, vochtige graslanden, moerassen, rivieroevers, parken en tuinen.

Vliegtijd en gedrag

Begin juni-half september in één, soms twee generaties. De vlinders vliegen laat in de nacht en komen op licht. Bij verstoring tonen ze hun fel gekleurde achtervleugels en produceren ze een heldere gele vloeistof uit twee klieren vlak achter de kop.

België

Vrij algemeen in het hele land.

Mondiaal

Van het Iberisch schiereiland via West- en Midden-Europa en via de gematigde zone tot Oost-Azië en Noord-Amerika. De noordgrens loopt door Noord-Scandinavië en de zuidgrens door Zuid-Italië en de Peloponnesus tot Voor-Azië.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Garden Tiger
Duitse naam
Brauner Bär
Franse naam
l'Écaille martre , l'Écaille hérissonne
Oud Nederlandse naam
bruine beervlinder
Synoniemen
Chelonia caja
Toelichting Nederlandse naam

De aanduiding beer heeft deze soort gemeen met de grotere soorten uit de familie van de beervlinders (Arctiidae). De grote beer is van deze groep de grootste die in Nederland voorkomt. De naam beervlinders heeft deze familie te danken aan het uiterlijk van de rupsen die dicht behaard zijn en daardoor aan een beer doen denken.
Christian Sepp (circa 1762) verwoordt de herkomst van de naam grote beer zo: 'De Vlinder uit de Groote Beer-Rups. Ze worden doorgaans by onze Liefhebberen zo wel, als by die in andere Landen, Beeren, of Beer-Rupsen genoemd, om datze buiten gemeen veele en lange Hairen hebben en daarby van Couleur bruin zyn; vermits ‘er ook nog andere Zoorten gevonden worden, welken als Rups en Vlinder in veele Stukken met deze overeenkomen, doch kleiner vallen, zo worden degeenen, die ik thans beschryve, tot Onderscheiding van anderen, de groote Beeren genoemd.'
Meer over Nederlandse namen

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Arctia: arktos = een beer, naar de harige rupsen. Mouffet (1634) noemde een harige rups een 'bear-worm' en in het Duits is het een 'Bärenraupe'.
caja: Caia, Caja is een meisjesnaam in het klassieke Rome en de vrouwelijke vorm van Caius zoals in Caius Julius Caesar. Zie ook bij A. villica.

Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1758)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie spinneruilen (EREBIDAE)

zuidelijke wikke-uil
Tathorhynchus exsiccata

hopsnuituil
Hypena rostralis

populierenweeskind
Catocala elocata

prachtpurperuiltje
Eublemma purpurina

rood weeskind
Catocala nupta

muisbeertje
Pelosia muscerda

alle soorten uit deze familie