eikenblad Gastropacha quercifolia

Het eikenblad is een grote spinner met een opmerkelijk uiterlijk.
Familie
spinners (LASIOCAMPIDAE)
Onderfamilie
Pinarinae / Gastropacha quercifolia
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(goed tot redelijk goed te determineren)
Zeldzaamheid

Vrij zeldzaam. Wordt lokaal waargenomen in de oostelijke helft van het land, vrijwel uitsluitend in de Peel en in Drenthe. RL: bedreigd.

Rode lijst
bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 28-42 mm. De grote afmetingen, vooral van het vrouwtje, de oranje- tot purperbruine kleur, de opvallend geschulpte achterrand van de vleugel en de vooruitstekende palpen onderscheiden deze soort van de meest verwante soorten. De dwarslijnen bestaan uit doorgaans geheel ononderbroken lijnen waarvan de buitenste dwarslijn en de golflijn opvallend geschulpt zijn. Soms komen exemplaren voor met een donkerder, meer grijze kleur met een paarse tint; het voorste deel van de achtervleugel is echter altijd opvallend oranjebruin.

Uiterlijk Carter: Tot 80 mm; lichaam grijs, zeer dicht zwart gespikkeld en overdekt met fijne zwartachtige haren; op de rug van de segmenten twee en drie een transversale blauw en zwarte band; segment elf met een klein zwart bultje; laag aan de flanken een rij vlezige uitstulpingen die met lange, zwartachtige haren zijn overdekt; kop zwart met lichtgrijze tekening.

Gelijkende soorten vlinder

Lijkt sterk op het populierenblad (G. populifolia); vooral exemplaren met onduidelijke dwarslijnen zijn soms moeilijk hiervan te onderscheiden. Het populierenblad is echter lichter van kleur en vertoont slechts weinig grijs. De dwarslijnen bestaan altijd duidelijk uit losse vlekjes. De achterrand is minder gekarteld. Ook is de voorvleugel smaller. Over het midden van de bovenkant van de kop en het borststuk loopt een donkere lijn.

Gelijkende soorten vlinder

populierenblad
Gastropacha populifolia

Gelijkende soorten rups

Zwarte herfstspinner (Poecilocampa populi), espenblad (Phyllodesma tremulifolia), populierenblad (Gastropacha populifolia) en kersenspinner (Odonestis pruni).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

populierenblad
Gastropacha populifolia

espenblad
Phyllodesma tremulifolia

zwarte herfstspinner
Poecilocampa populi

Levenscyclus

Rups: september-juni. De rups foerageert ´s nachts; in een later stadium rust hij overdag laag tegen een stam en verpopt zich in een stevige cocon dicht bij de grond, vastgehecht aan de vegetatie. De soort overwintert als jonge rups.

Waardplanten

Diverse loofbomen, met een voorkeur voor sporkehout en lijsterbes.

Habitat

Habitat: Vooral veengebieden en natte heiden.

Vliegtijd en gedrag

Juni-begin augustus in één generatie. De vlinders vliegen ´s nachts en komen in kleine aantallen op licht.

België

Zeer zeldzaam en sterk achteruitgegaan. Houdt stand aan de Westkust en zeer lokaal in de Limburgse Kempen. Algemener in Wallonië met verspreide vindplaatsen ten zuiden van Samber en Maas en een bolwerk in de Viroinvallei.

Mondiaal

Van het noorden van het Iberisch schiereiland via West-Europa inclusief de Britse eilanden oostwaarts via het gematigde en deels het subtropische gebied naar Oost-Azië (Japan, China, Korea). De noordelijke grens loopt over Zuid-Scandinavië en de zuidelijke via het Middellandse Zeegebied (niet in Noord-Afrika) tot de Zwarte Zee.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Lappet
Duitse naam
Kupferglucke
Franse naam
la Feuille-Morte du chêne
Oud Nederlandse naam
eikenbladvlinder
Synoniemen
Lasiocampa quercifolia
Toelichting Nederlandse naam

Linnaeus vond van deze soort dat de vlinder in rust gelijkenis vertoonde met een eikenblad.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Gastropacha: gaster = een buik en pakhus = dik. Gedoeld wordt op het dikke lijf van de vlinder. Macleod dacht aan een relatie met phakos, een linze, maar dat is wel erg ver gezocht.
quercifolia: Quercus is een eik en folium is een blad. Linnaeus heeft het hier niet over een waardplant maar over de gelijkenis van een rustende vlinder met een blad.

Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1758)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie spinners (LASIOCAMPIDAE)

eikenblad
Gastropacha quercifolia

populierenblad
Gastropacha populifolia

espenblad
Phyllodesma tremulifolia

heideringelrups
Malacosoma castrensis

kleine hageheld
Lasiocampa trifolii

kersenspinner
Odonestis pruni

alle soorten uit deze familie