oranjerode oogspanner Cyclophora puppillaria

De oranjerode oogspanner is een zeldzame trekvlinder, die hier niet kan overwinteren.
Familie
spanners (GEOMETRIDAE)
Onderfamilie
Sterrhinae / Cyclophora puppillaria
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(goed op gelijkende soorten letten)
Zeldzaamheid

Zeer zeldzaam. Een trekvlinder uit Midden-Europa die verspreid over het land slechts af en toe wordt waargenomen.

Rode lijst
trekvlinder

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 12-15 mm. Een goed kenmerk om deze soort te onderscheiden van verwante soorten is de tamelijk effen grondkleur met een slechts geringe fijne bespikkeling. De vleugels zijn oranjeachtig bruin met een roze tint en elke vleugel heeft een donker omrand oogje. De voorvleugelpunt heeft een fijn sikkelpuntje. Daarin bevindt zich een miniem klein, maar opvallend zwart schuin streepje; dit detail is kenmerkend is voor deze oogspanner. De vleugeltekening is bijzonder variabel: zowel de gestippelde dwarslijnen, de purperachtig roodbruine middenschaduw als de oogjes variëren sterk in intensiteit en grootte.

Gelijkende soorten vlinder

De vlinders van de tweede generatie van de gele oogspanner (C. linearia) hebben eveneens vaak een roze tint en soms ook vrij vage dwarslijnen. De voorvleugel van de gele oogspanner loopt echter iets spitser toe en heeft een duidelijker sikkelpuntje waarin het piepkleine zwarte schuine streepje ontbreekt dat de oranjerode oogspanner wel heeft (hoewel de franjelijn van de gele oogspanner in sommige gevallen doorloopt tot in de vleugelpunt). De eikenoogspanner (C. porata) is veel grover gespikkeld en heeft gewoonlijk donkere vlekken bij de achterrand van de vleugels en stompere vleugelpunten. De gestippelde oogspanner (C. punctaria) mist de donker omrande oogjes.

gestippelde oogspanner
Cyclophora punctaria
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

eikenoogspanner
Cyclophora porata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

gele oogspanner
Cyclophora linearia
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

Gelijkende soorten rups

De rupsen van de Cyclophora-soorten zijn zeer variabel. Per soort zijn er diverse (kleur)varianten: er zijn rupsen met een soort ‘zijstrepen’, er zijn vrijwel egale groene varianten en vrijwel egaal bruinoranjeachtige varianten.
De variant met zijstrepen van deze soort lijkt op gemarmerde oogspanner (Cyclophora pendularia), berkenoogspanner (Cyclophora albipunctata), bruine oogspanner (Cyclophora quercimontaria) en gestippelde oogspanner (Cyclophora punctaria).
De vrijwel egaal groene variant lijkt op berkenoogspanner (Cyclophora albipunctata), eikenoogspanner (Cyclophora porata) en gele oogspanner (Cyclophora linearia).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

gemarmerde oogspanner
Cyclophora pendularia
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

berkenoogspanner
Cyclophora albipunctata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

eikenoogspanner
Cyclophora porata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

bruine oogspanner
Cyclophora quercimontaria
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

gestippelde oogspanner
Cyclophora punctaria
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

gele oogspanner
Cyclophora linearia
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

Vliegtijd en gedrag

Kan van juni tot oktober worden aangetroffen. De meeste waarnemingen worden gedaan in het najaar en dan alleen in lichtvallen.

Levenscyclus

De rups heeft een voorkeur voor jonge loten en zit daarom het liefst op het blad aan het uiteinde van takken; overwintert als gordelpop aan een eikenblad. Er zijn geen rupsenvondsten bekend uit Nederland. De soort is niet in staat om hier te overwinteren.

Waardplanten

Eik.

Habitat

Vooral bosranden en warme, droge open landschappen.

Zeldzaamheid

Zeer zeldzaam. Een trekvlinder uit Midden-Europa die verspreid over het land slechts af en toe wordt waargenomen.

België

Zeer zeldzaam. In 2013 op vier locaties gezien in Oost-Vlaanderen.

Mondiaal

Van Noord-Afrika en het Iberisch Schiereiland via West- en Midden-Europa inclusief de Britse eilanden tot (migrerend) de zuidpunt van Zweden; in het zuiden op alle eilanden van de Middellandse Zee en in Italië, op de Balkan en in Klein-Azië. Ook de Kaukasus en Noord-Iran.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in de Nationale Databank Flora en Fauna.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Engelse naam
Blair's Mocha
Franse naam
l'Éphyre pupillée
Synoniemen
Cosymbia puppillaria
Toelichting Nederlandse naam

Oogspanners hebben alle een meer of minder duidelijk oog op de voorvleugels. Over de geelachtige gronkleur van deze oogspanner ligt een opmerkelijke oranjerode waas.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Cyclophora: kuklos = een ring en phoreo = dragen. De discale vlekken op de voorvleugels van een aantal soorten.
puppillaria: pupilla = de pupil van een oog. Slaat uiteraard op de ringvormige discale vlekken op de vleugels.

Auteursnaam en jaartal
(Hübner, 1799)

Actualiteiten

Ontdek meer

Blijf op de hoogte

Ontvang vlindernieuws

Soorten uit dezelfde familie spanners (GEOMETRIDAE)

gehakkelde spanner
Ennomos erosaria

grote spikkelspanner
Hypomecis roboraria

zoomvlekspanner
Stegania cararia

eikenoogspanner
Cyclophora porata

geelbruine oogspanner
Cyclophora ruficiliaria

gegolfde spanner
Hydria undulata

alle soorten uit deze familie