Gelijkende soorten en dubbelsoorten

Vlinders die veel op elkaar lijken

Hooibeestje, oranje zandoogje en bruin zandoogje lijken op elkaar

Vergissingen

Gelijkende soorten zijn verschillende soorten die sterk op elkaar lijken, zodanig dat vergissingen heel vaak voorkomen. Dubbelsoorten zijn weliswaar ook gelijkend, maar nu zijn de soorten tevens nauw aan elkaar verwant. Dubbelsoorten zijn daardoor vaak moeilijker uit elkaar te houden dan minder verwante gelijkende soorten, omdat er bij dubbelsoorten minder kenmerken verschillend zullen zijn.

Ervaring 

Een moeilijkheid is de graad van gelijkenis, want niet voor iedereen zijn bepaalde soorten moeilijk te onderscheiden. Veel hangt af van de mate van ervaring met determineren en soortenkennis. Hoe meer men met vlinders omgaat en hoe meer soorten men gezien heeft, hoe gemakkelijker de determinaties zullen verlopen.

Altijd controleren

Toch blijft er altijd een aantal soorten over dat consequent voor vergissingen of determinatieproblemen zorgt. Hierna volgt een lijst met de groepen van soorten waarvan wij hebben ervaren dat ze regelmatig voor determinatieproblemen zorgen. Heeft u een vlinder als één van de onderstaande soorten gedetermineerd, dan is het goed om ook de gelijkende soorten en/of de dubbelsoorten te controleren. 

Adscita/Rhagades

  • bruine metaalvlinder (Rhagades pruni)
  • metaalvlinder (Adscita statices)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Archiearis/Boudinotiana

  • oranje berkenspanner (Archiearis parthenias)
  • oranje espenspanner (Boudinotiana notha)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Autographa

  • donkere jota-uil (Autographa pulchrina)
  • jota-uil (Autographa jota)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Chamaesphecia

  • wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia tenthrediniformis)
  • schijn-wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia empiformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Cyclophora

  • geelbruine oogspanner (Cyclophora ruficiliaria)
  • eikenoogspanner (Cyclophora porata)
  • gestippelde oogspanner (Cyclophora punctaria)
  • bruine oogspanner (Cyclophora quercimontaria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Drepana

  • bruine eenstaart (Drepana curvatula)
  • berkeneenstaart (Drepana falcataria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Eupithecia

  • vlasbekdwergspanner (Eupithecia linariata)
  • vingerhoedskruiddwergspanner (Eupithecia pulchellata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Hemithea/Thalera

  • kleine zomervlinder (Hemithea aestivaria)
  • geblokte zomervlinder (Thalera fimbrialis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea/Asthena

  • randstipspanner (Idaea sylvestraria)
  • satijnstipspanner (Idaea subsericeata)
  • wit spannertje (Asthena albulata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea biselata/seriata

  • schildstipspanner (Idaea biselata)
  • paardenbloemspanner (Idaea seriata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea fuscovenosa/humiliata

  • streepstipspanner (Idaea humiliata)
  • dwergstipspanner (Idaea fuscovenosa)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea straminata/aversata

  • grijze stipspanner (Idaea aversata)
  • egale stipspanner (Idaea straminata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Jodis

  • melkwitte zomervlinder (Jodis lactearia)
  • spaansgroene zomervlinder (Jodis putata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Mesapamea

  • weidehalmuiltje (Mesapamea secalella)
  • halmrupsvlinder (Mesapamea secalis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Mesapamea/Apamea

  • weidehalmuiltje (Mesapamea secalella)
  • halmrupsvlinder (Mesapamea secalis)
  • rietgrasuil (Apamea unanimis)
  • tweekleurige grasuil (Apamea illyria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Nolinae (visstaartjes)

  • groot visstaartje (Meganola albula)
  • donker visstaartje (Meganola strigula)
  • zwartlijnvisstaartje (Meganola togatulalis)
  • bremvisstaartje (Nola holsatica)
  • klein visstaartje (Nola cucullatella)
  • vroeg visstaartje (Nola confusalis)
  • licht visstaartje (Nola aerugula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Oligia

  • gelobd halmuiltje (Oligia strigilis)
  • bont halmuiltje (Oligia versicolor)
  • donker halmuiltje (Oligia latruncula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Oligia, Mesoligia en Litoligia

  • zandhalmuiltje (Mesoligia furuncula)
  • duinhalmuiltje (Litoligia literosa)
  • oranjegeel halmuiltje (Oligia fasciuncula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Phyllodesma

  • espenblad (Phyllodesma tremulifolia)
  • hulstblad (Phyllodesma ilicifolia)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Scopula/Idaea

  • crème stipspanner (Scopula ternata)
  • schildstipspanner (Idaea biselata)
  • witroze stipspanner (Scopula emutaria)
  • zoomstipspanner (Scopula umbelaria)
  • zwartstipspanner (Scopula nigropunctata)
  • bosspanner (Scopula immutata)
  • prachtstipspanner (Scopula marginepunctata)
  • roomkleurige stipspanner (Scopula floslactata)
  • satijnstipspanner (Idaea subsericeata)
  • randstipspanner (Idaea sylvestraria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Scopula/Timandra

  • lieveling (Timandra comae)
  • ligusterstipspanner (Scopula imitaria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Sesia

  • hoornaarvlinder (Sesia apiformis)
  • gekraagde wespvlinder (Sesia bembeciformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Synanthedon/Bembecia (geel)

  • eikenwespvlinder (Synanthedon vespiformis)
  • klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis)
  • bessenglasvlinder (Synanthedon tipuliformis)
  • elzenwespvlinder (Synanthedon spheciformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Synanthedon (rood)

  • berkenglasvlinder (Synanthedon culiciformis)
  • wilgenwespvlinder (Synanthedon formicaeformis)
  • appelglasvlinder (Synanthedon myopaeformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Tethea/Cymatophorina

  • eiken-orvlinder (Cymatophorina diluta)
  • peppel-orvlinder (Tethea ocularis)
  • orvlinder (Tethea or)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera grijs 1

  • schijn-sparspanner (Thera britannica)
  • sparspanner (Thera variata)
  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera grijs 2

  • jeneverbesspanner (Thera juniperata)
  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
  • schijn-sparspanner (Thera britannica)
  • sparspanner (Thera variata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera roodbruin

  • hoekbanddennenspanner (Pennithera firmata)
  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Watsonalla

  • gele eenstaart (Watsonalla binaria)
  • beukeneenstaart (Watsonalla cultraria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Zygaena

  • vijfvlek-sint-jansvlinder (Zygaena trifolii)
  • sint-jacobsvlinder (Tyria jacobaeae)
  • kleine sint-jansvlinder (Zygaena viciae)
gedetailleerde verschillen met illustraties