Gelijkende soorten en dubbelsoorten

Vlinders die veel op elkaar lijken

Hooibeestje, oranje zandoogje en bruin zandoogje lijken op elkaar

Vergissingen

Gelijkende soorten zijn verschillende soorten die sterk op elkaar lijken, zodanig dat vergissingen heel vaak voorkomen. Dubbelsoorten zijn weliswaar ook gelijkend, maar nu zijn de soorten tevens nauw aan elkaar verwant. Dubbelsoorten zijn daardoor vaak moeilijker uit elkaar te houden dan minder verwante gelijkende soorten, omdat er bij dubbelsoorten minder kenmerken verschillend zullen zijn.

Ervaring 

Een moeilijkheid is de graad van gelijkenis, want niet voor iedereen zijn bepaalde soorten moeilijk te onderscheiden. Veel hangt af van de mate van ervaring met determineren en soortenkennis. Hoe meer men met vlinders omgaat en hoe meer soorten men gezien heeft, hoe gemakkelijker de determinaties zullen verlopen.

Altijd controleren

Toch blijft er altijd een aantal soorten over dat consequent voor vergissingen of determinatieproblemen zorgt. Hierna volgt een lijst met de groepen van soorten waarvan wij hebben ervaren dat ze regelmatig voor determinatieproblemen zorgen. Heeft u een vlinder als één van de onderstaande soorten gedetermineerd, dan is het goed om ook de gelijkende soorten en/of de dubbelsoorten te controleren. 

Adscita/Rhagades

  • bruine metaalvlinder (Rhagades pruni)
  • metaalvlinder (Adscita statices)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Archiearis/Boudinotiana

  • oranje berkenspanner (Archiearis parthenias)
  • oranje espenspanner (Boudinotiana notha)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Autographa

  • jota-uil (Autographa jota)
  • donkere jota-uil (Autographa pulchrina)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Chamaesphecia

  • wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia tenthrediniformis)
  • schijn-wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia empiformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Cyclophora

  • gestippelde oogspanner (Cyclophora punctaria)
  • geelbruine oogspanner (Cyclophora ruficiliaria)
  • bruine oogspanner (Cyclophora quercimontaria)
  • eikenoogspanner (Cyclophora porata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Drepana

  • berkeneenstaart (Drepana falcataria)
  • bruine eenstaart (Drepana curvatula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Eupithecia

  • vingerhoedskruiddwergspanner (Eupithecia pulchellata)
  • vlasbekdwergspanner (Eupithecia linariata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Hemithea/Thalera

  • kleine zomervlinder (Hemithea aestivaria)
  • geblokte zomervlinder (Thalera fimbrialis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea/Asthena

  • satijnstipspanner (Idaea subsericeata)
  • wit spannertje (Asthena albulata)
  • randstipspanner (Idaea sylvestraria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea biselata/seriata

  • schildstipspanner (Idaea biselata)
  • paardenbloemspanner (Idaea seriata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea fuscovenosa/humiliata

  • streepstipspanner (Idaea humiliata)
  • dwergstipspanner (Idaea fuscovenosa)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea straminata/aversata

  • grijze stipspanner (Idaea aversata)
  • egale stipspanner (Idaea straminata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Jodis

  • melkwitte zomervlinder (Jodis lactearia)
  • spaansgroene zomervlinder (Jodis putata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Mesapamea

  • halmrupsvlinder (Mesapamea secalis)
  • weidehalmuiltje (Mesapamea secalella)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Mesapamea/Apamea

  • halmrupsvlinder (Mesapamea secalis)
  • weidehalmuiltje (Mesapamea secalella)
  • rietgrasuil (Apamea unanimis)
  • tweekleurige grasuil (Apamea illyria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Nolinae (visstaartjes)

  • zwartlijnvisstaartje (Meganola togatulalis)
  • klein visstaartje (Nola cucullatella)
  • bremvisstaartje (Nola holsatica)
  • donker visstaartje (Meganola strigula)
  • groot visstaartje (Meganola albula)
  • vroeg visstaartje (Nola confusalis)
  • licht visstaartje (Nola aerugula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Oligia

  • bont halmuiltje (Oligia versicolor)
  • gelobd halmuiltje (Oligia strigilis)
  • donker halmuiltje (Oligia latruncula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Oligia, Mesoligia en Litoligia

  • zandhalmuiltje (Mesoligia furuncula)
  • duinhalmuiltje (Litoligia literosa)
  • oranjegeel halmuiltje (Oligia fasciuncula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Phyllodesma

  • espenblad (Phyllodesma tremulifolia)
  • hulstblad (Phyllodesma ilicifolia)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Scopula/Idaea

  • prachtstipspanner (Scopula marginepunctata)
  • schildstipspanner (Idaea biselata)
  • bosspanner (Scopula immutata)
  • zoomstipspanner (Scopula umbelaria)
  • zwartstipspanner (Scopula nigropunctata)
  • satijnstipspanner (Idaea subsericeata)
  • randstipspanner (Idaea sylvestraria)
  • witroze stipspanner (Scopula emutaria)
  • roomkleurige stipspanner (Scopula floslactata)
  • crème stipspanner (Scopula ternata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Scopula/Timandra

  • lieveling (Timandra comae)
  • ligusterstipspanner (Scopula imitaria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Sesia

  • gekraagde wespvlinder (Sesia bembeciformis)
  • hoornaarvlinder (Sesia apiformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Synanthedon/Bembecia (geel)

  • elzenwespvlinder (Synanthedon spheciformis)
  • klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis)
  • eikenwespvlinder (Synanthedon vespiformis)
  • bessenglasvlinder (Synanthedon tipuliformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Synanthedon (rood)

  • appelglasvlinder (Synanthedon myopaeformis)
  • wilgenwespvlinder (Synanthedon formicaeformis)
  • berkenglasvlinder (Synanthedon culiciformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Tethea/Cymatophorina

  • orvlinder (Tethea or)
  • peppel-orvlinder (Tethea ocularis)
  • eiken-orvlinder (Cymatophorina diluta)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera grijs 1

  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
  • sparspanner (Thera variata)
  • schijn-sparspanner (Thera britannica)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera grijs 2

  • schijn-sparspanner (Thera britannica)
  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
  • sparspanner (Thera variata)
  • jeneverbesspanner (Thera juniperata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera roodbruin

  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
  • hoekbanddennenspanner (Pennithera firmata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Watsonalla

  • beukeneenstaart (Watsonalla cultraria)
  • gele eenstaart (Watsonalla binaria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Zygaena

  • vijfvlek-sint-jansvlinder (Zygaena trifolii)
  • kleine sint-jansvlinder (Zygaena viciae)
  • sint-jacobsvlinder (Tyria jacobaeae)
gedetailleerde verschillen met illustraties