Gelijkende soorten en dubbelsoorten

Vlinders die veel op elkaar lijken

Hooibeestje, oranje zandoogje en bruin zandoogje lijken op elkaar

Vergissingen

Gelijkende soorten zijn verschillende soorten die sterk op elkaar lijken, zodanig dat vergissingen heel vaak voorkomen. Dubbelsoorten zijn weliswaar ook gelijkend, maar nu zijn de soorten tevens nauw aan elkaar verwant. Dubbelsoorten zijn daardoor vaak moeilijker uit elkaar te houden dan minder verwante gelijkende soorten, omdat er bij dubbelsoorten minder kenmerken verschillend zullen zijn.

Ervaring 

Een moeilijkheid is de graad van gelijkenis, want niet voor iedereen zijn bepaalde soorten moeilijk te onderscheiden. Veel hangt af van de mate van ervaring met determineren en soortenkennis. Hoe meer men met vlinders omgaat en hoe meer soorten men gezien heeft, hoe gemakkelijker de determinaties zullen verlopen.

Altijd controleren

Toch blijft er altijd een aantal soorten over dat consequent voor vergissingen of determinatieproblemen zorgt. Hierna volgt een lijst met de groepen van soorten waarvan wij hebben ervaren dat ze regelmatig voor determinatieproblemen zorgen. Heeft u een vlinder als één van de onderstaande soorten gedetermineerd, dan is het goed om ook de gelijkende soorten en/of de dubbelsoorten te controleren. 

Adscita/Rhagades

  • metaalvlinder (Adscita statices)
  • bruine metaalvlinder (Rhagades pruni)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Archiearis/Boudinotiana

  • oranje espenspanner (Boudinotiana notha)
  • oranje berkenspanner (Archiearis parthenias)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Autographa

  • jota-uil (Autographa jota)
  • donkere jota-uil (Autographa pulchrina)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Chamaesphecia

  • wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia tenthrediniformis)
  • schijn-wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia empiformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Cyclophora

  • eikenoogspanner (Cyclophora porata)
  • geelbruine oogspanner (Cyclophora ruficiliaria)
  • bruine oogspanner (Cyclophora quercimontaria)
  • gestippelde oogspanner (Cyclophora punctaria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Drepana

  • berkeneenstaart (Drepana falcataria)
  • bruine eenstaart (Drepana curvatula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Eupithecia

  • vingerhoedskruiddwergspanner (Eupithecia pulchellata)
  • vlasbekdwergspanner (Eupithecia linariata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Hemithea/Thalera

  • kleine zomervlinder (Hemithea aestivaria)
  • geblokte zomervlinder (Thalera fimbrialis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea/Asthena

  • randstipspanner (Idaea sylvestraria)
  • wit spannertje (Asthena albulata)
  • satijnstipspanner (Idaea subsericeata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea biselata/seriata

  • schildstipspanner (Idaea biselata)
  • paardenbloemspanner (Idaea seriata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea fuscovenosa/humiliata

  • streepstipspanner (Idaea humiliata)
  • dwergstipspanner (Idaea fuscovenosa)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Idaea straminata/aversata

  • grijze stipspanner (Idaea aversata)
  • egale stipspanner (Idaea straminata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Jodis

  • melkwitte zomervlinder (Jodis lactearia)
  • spaansgroene zomervlinder (Jodis putata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Mesapamea

  • weidehalmuiltje (Mesapamea secalella)
  • halmrupsvlinder (Mesapamea secalis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Mesapamea/Apamea

  • rietgrasuil (Apamea unanimis)
  • tweekleurige grasuil (Apamea illyria)
  • halmrupsvlinder (Mesapamea secalis)
  • weidehalmuiltje (Mesapamea secalella)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Nolinae (visstaartjes)

  • klein visstaartje (Nola cucullatella)
  • groot visstaartje (Meganola albula)
  • bremvisstaartje (Nola holsatica)
  • zwartlijnvisstaartje (Meganola togatulalis)
  • donker visstaartje (Meganola strigula)
  • vroeg visstaartje (Nola confusalis)
  • licht visstaartje (Nola aerugula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Oligia

  • bont halmuiltje (Oligia versicolor)
  • gelobd halmuiltje (Oligia strigilis)
  • donker halmuiltje (Oligia latruncula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Oligia, Mesoligia en Litoligia

  • duinhalmuiltje (Litoligia literosa)
  • zandhalmuiltje (Mesoligia furuncula)
  • oranjegeel halmuiltje (Oligia fasciuncula)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Phyllodesma

  • hulstblad (Phyllodesma ilicifolia)
  • espenblad (Phyllodesma tremulifolia)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Scopula/Idaea

  • zwartstipspanner (Scopula nigropunctata)
  • schildstipspanner (Idaea biselata)
  • zoomstipspanner (Scopula umbelaria)
  • randstipspanner (Idaea sylvestraria)
  • satijnstipspanner (Idaea subsericeata)
  • prachtstipspanner (Scopula marginepunctata)
  • crème stipspanner (Scopula ternata)
  • bosspanner (Scopula immutata)
  • witroze stipspanner (Scopula emutaria)
  • roomkleurige stipspanner (Scopula floslactata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Scopula/Timandra

  • lieveling (Timandra comae)
  • ligusterstipspanner (Scopula imitaria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Sesia

  • hoornaarvlinder (Sesia apiformis)
  • gekraagde wespvlinder (Sesia bembeciformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Synanthedon/Bembecia (geel)

  • elzenwespvlinder (Synanthedon spheciformis)
  • bessenglasvlinder (Synanthedon tipuliformis)
  • klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis)
  • eikenwespvlinder (Synanthedon vespiformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Synanthedon (rood)

  • appelglasvlinder (Synanthedon myopaeformis)
  • berkenglasvlinder (Synanthedon culiciformis)
  • wilgenwespvlinder (Synanthedon formicaeformis)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Tethea/Cymatophorina

  • peppel-orvlinder (Tethea ocularis)
  • orvlinder (Tethea or)
  • eiken-orvlinder (Cymatophorina diluta)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera grijs 1

  • schijn-sparspanner (Thera britannica)
  • sparspanner (Thera variata)
  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera grijs 2

  • sparspanner (Thera variata)
  • jeneverbesspanner (Thera juniperata)
  • schijn-sparspanner (Thera britannica)
  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Thera roodbruin

  • hoekbanddennenspanner (Pennithera firmata)
  • naaldboomspanner (Thera obeliscata)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Watsonalla

  • gele eenstaart (Watsonalla binaria)
  • beukeneenstaart (Watsonalla cultraria)
gedetailleerde verschillen met illustraties

Zygaena

  • sint-jacobsvlinder (Tyria jacobaeae)
  • vijfvlek-sint-jansvlinder (Zygaena trifolii)
  • kleine sint-jansvlinder (Zygaena viciae)
gedetailleerde verschillen met illustraties