eikenprocessierups Thaumetopoea processionea

De rupsen van de eikenprocessierups gaan 's nachts in lange rijen op zoek naar voedsel.
Familie
tandvlinders (NOTODONTIDAE)
Onderfamilie
Thaumetopoeinae / Thaumetopoea processionea
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(goed tot redelijk goed te determineren)
Zeldzaamheid
Zeer algemeen. Vóór 1980 is deze soort slechts enkele malen in ons land gesignaleerd. Sinds 1987 een gewone soort met name in Noord-Brabant en het aangrenzende deel van Limburg. Vanaf 1996 heeft de soort zich steeds verder uitgebreid; voortplanting is inmiddels waargenomen in de meeste provincies. Zwervende mannetjes kunnen in het verspreidingsgebied nagenoeg overal worden aangetroffen; ook buiten het voortplantingsgebied in noordelijke en westelijke richting worden geregeld zwervende mannetjes aangetroffen. Het aantal exemplaren fluctueert sterk van jaar tot jaar. RL: niet bedreigd.
Rode lijst
niet bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: ♂ 14-16 mm, ♀ 16-17 mm. Op de bruinachtige geelgrijze voorvleugel bevinden zich enkele zwartachtige, naar binnen toe versmallende dwarslijnen en een kleine onduidelijke middenstip in de vorm van een komma. De vleugelwortel is altijd opvallend lichter gekleurd. De dwarslijnen en banden op de voorvleugel variëren sterk in kleur en intensiteit.

Uiterlijk Carter: Tot 23 mm; lichaam overdekt met lange, witachtige haren, die op roodachtige wratten staan ingeplant; kleur van de lijn boven de spiracila blauwachtig grijs, daaronder groenachtig grijs; de segmenten vier tot twaalf hebben elk een fluweelachtige zwarte vlek op de rugzijde; kop zwartachtig bruin. De haren veroorzaken een bijzonder onaangename uitslag.

Gelijkende soorten vlinder

Geen resultaten.

Levenscyclus
Rups: mei-juni, soms tot begin juli. De soort overwintert als ei.
Waardplanten
Eik.
Habitat

Habitat: Eikenbossen en -lanen; soms ook tuinen. Soms kunnen zich vooral in eikenlanen plaagsituaties voordoen waarbij bestrijding gewenst of zelfs onvermijdelijk is.

Vliegtijd en gedrag
Begin juli-begin september in één generatie. Vooral de mannetjes komen op licht.
België
Vrij algemeen in de oostelijke helft van Vlaanderen, zeldzaam in de westelijke. Vooral in Limburg lokaal erg talrijk. Ontbreekt in Wallonië.
Mondiaal
Van het Iberisch schiereiland via Zuid- en Midden-Europa oostwaarts tot Zuid-Rusland en Voor-Azië. Niet in noordwest-Europa en niet in Scandinavië, de zuidpunt van Zweden uitgezonderd. Ook niet op enige eilanden van de Middellandse Zee. Volgens Douma-Petridou (1990) van Finland en Scandinavië tot het Iberisch schiereiland en Italië en van Engeland tot de Zwarte Zee.
Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Oak Procesionary
Duitse naam
Eichen-Prozessionsspinner
Franse naam
la Processionnaire du chêne
Oud Nederlandse naam
processierups, processierupsvlinder
Synoniemen
Bombyx processionea, Cnethocampa processionea
Toelichting Nederlandse naam
Eikenprocessierups is een al lang bestaande naam en wordt al gebruikt door Ter Haar in 'Onze vlinders'. Bij Ter Haar is het nog processierups.
De rupsen van deze soort lopen op de waardplant eik als in een processie achter elkaar aan. Meer over Nederlandse namen

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam
Thaumetopoea: een verschrijving van Thaumatopoea; thaumatopoios = als een wonder, naar het verwonderlijke processie-gedrag van de rupsen.
processionea: processio = een opmars, een processie, naar het rupsengedrag.
Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1758)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Projecten

Soorten uit dezelfde familie tandvlinders (NOTODONTIDAE)

brandvlerkvlinder
Pheosia tremula

wapendrager
Phalera bucephala

geelbruine tandvlinder
Notodonta torva

kameeltje
Notodonta ziczac

populierentandvlinder
Gluphisia crenata

esdoorntandvlinder
Ptilodon cucullina

alle soorten uit deze familie