Nieuwsbericht

Fipronil in vlooienbandjes: weg vlooien, weg vlinders?

donderdag 19 november 2020

Fipronil leidt tot sterk verminderde voortplanting van koolwitjes. Fipronil is inmiddels als gewasbeschermingsmiddel in de Europese Unie niet meer toegelaten, maar in vlooienbanden voor huisdieren is het nog volop aanwezig. In Groot-Brittannië blijkt nu het middel, net als de neonicotinoide imidacloprid, in vrijwel alle rivieren veel aanwezig te zijn.

Het feestelijk loslaten van in de klas opgekweekte koolwitjes is een hoogtepunt (Bron: Kars Veling)

Het gebruik van systemische gewasbeschermingsmiddelen, zoals sommige neonicotinoïden, is binnen Europa steeds meer aan banden gelegd vanwege de neveneffecten op onder meer bijen. Ook voor fipronil zijn negatieve effecten vastgesteld. Bij het groot koolwitje leidde fipronil-bloostelling van de rupsen in het vlinderstadium tot sterk verminderde voortplanting, zo blijkt uit recent Wagenings onderzoek. Dat hebben we als Vlinderstichting trouwens ook zelf ervaren in onze vlinderkweek. We kweken koolwitjes om eitjes, rupsen en poppen naar scholen te sturen om te worden opgekweekt in de klas. Het is voor de kinderen geweldig om een eitje uit te zien komen, een rups te zien groeien en verpoppen en helemaal als ze getuige zijn van het uitkomen van een vlinder in de klas en deze feestelijk buiten loslaten. Maar op een gegeven moment legden de koolwitjes in onze kweek geen eitjes meer en konden de vlinderlessen op de scholen dus niet meer doorgaan. Het bleek dat de zaden van de planten waarop we de vlinders kweekten waren gecoat met fipronil. De vlinders kwamen goed uit en vallen dus niet dood uit de lucht en de rupsen die ervan eten groeien en verpoppen zich normaal, maar de vlinders planten zich veel minder voort en het effect is dus sluipend en stiekem.

Risico voor biodiversiteit

Akkerhommel en groot koolwitje, gevoelig voor fipronil.

Zaadcoating met fipronil werd tot voor kort veel toegepast tegen aantasting van koolgewassen door koolvlieg, maar is inmiddels niet meer toegestaan voor landbouwkundig gebruik, maar wel in bijvoorbeeld mierenlokdoosjes en in anti-vlooienmiddeltjes voor honden en katten. En daardoor komt het middel volop in het milieu terecht. Omdat fipronil in bodem en water langzaam afbreekt vormt het dus nog steeds een risico voor de biodiversiteit. Onderzoekers van de Universiteit van Sussex hebben in Engelse rivieren forse concentraties gevonden van fipronil en de neonicotinoïde imidacloprid. De gevonden concentraties overschreden vaak de aanvaarde veilige limieten ver. De onderzoekers:  "Fipronil is een van de meest gebruikte vlooienproducten en recente studies hebben aangetoond dat het wordt afgebroken tot verbindingen die persistenter zijn in het milieu en giftiger zijn voor de meeste insecten dan fipronil zelf.” Omdat het dus moeilijk afbreekbaar is kunnen de gevolgen nog lange tijd voortduren. Ook in Nederland zijn er 1,5 miljoen honden en bijna 2,6 miljoen katten waaronder veel die met deze middelen worden behandeld en de problemen zullen ook hier vast en zeker spelen.

Meer informatie

2020 fipronil natuurbericht vlooienbandjes