Eikenprocessierups

Eikenprocessierups: overlast of niet?

Het beheer van de eikenprocessierups is geen eenvoudige opgave. Om gezondheidsklachten te voorkomen wordt eikenprocessierups bestreden maar het blijkt in de praktijk niet eenvoudig op het juiste moment op de meest effectieve manier op te treden.

Allereerst moet men een antwoord hebben op de twee vragen:

  1. Is er eikenprocessierups aanwezig in mijn beheergebied?
  2. Treedt eikenprocessierups in hoeveelheden op die overlast kunnen veroorzaken?

Om professionele beheerders te helpen goede beheerkeuzen te maken is een leidraad opgesteld, inclusief een stappenplan. Door dit stappenplan te volgen kan men komen tot een afgewogen en verantwoord beheer.

Download de Leidraad beheersing eikenprocessierups

Beheerkaart beschermde en bedreigde dagvlinders

Er zijn verschillende beschermde en bedreigde vlindersoorten waarvan rupsen op en direct in de buurt van eiken leven in dezelfde periode dat eikenprocessierups aanwezig is. Toepassing van chemische of biologische bestrijdingsmiddelen op plaatsen waar passief beschermde vlindersoorten voorkomen kan strafbaar zijn

Wat doet De Vlinderstichting?

De Vlinderstichting steunt beheerders met een kaart en bijbehorende informatie over het voorkomen van alle beschermde vlindersoorten rondom wegen waar de eikenprocessierups in het geval van eikenbomen mogelijk aanwezig is. Zo kunt u een weloverwogen afweging maken. De Vlinderstichting rekent een tarief van €484 inclusief BTW voor uw gemeente. 


Vraag een beheerkaart aan 

Beheerkaarten eikenprocessierups

De nieuwe natuurwet, die begin 2017 in werking trad, beschermt alle dagvlinders van de Rode Lijst. Dat betekent dat ook bij de bestrijding van rupsen van de eikenprocessierups rekening gehouden moet worden met bedreigde en beschermde vlinders. De Vlinderstichting heeft zogenaamde beheerkaarten gemaakt. Die geven aan waar beschermde vlinders voorkomen langs wegen in gemeentes.

Hiertoe zijn  alle waarnemingen geselecteerd van alle soorten dagvlinders die volgend de nieuwe Natuurwet actief beschermd worden. Dit zijn de soorten van de Rode Lijst dagvlinders uit de categorieën ‘ernstig bedreigd’, ‘bedreigd’ en ‘kwetsbaar’. U kunt de complete lijst met gebruikte soorten hieronder bekijken.

Dagvlinders zijn relatief plaatstrouw, maar kunnen in beperkte mate in een gebied migreren. Bij de interpretatie van de grootte van het leefgebied van de vlinders is daarom uitgegaan van een bufferzone van 250 meter rondom de waarnemingslocaties. Alle verharde wegen die zich in het waarnemingsgebied van een of meer soorten uit bovengenoemde selectie of de bufferzone bevinden zijn gemarkeerd als gevarenzone. Tevens zijn de waarnemingen buiten 1 kilometer van de gemeentegrens ook meegenomen. De vlinderwaarnemingen zelf zijn niet op de kaart weergegeven.

Betekenis verschillende kleuren

De soorten die ernstig bedreigd of bedreigd zijn worden in de nieuwe natuurwet strikt beschermd, ofwel passief beschermd. Ze mogen bijvoorbeeld niet worden gevangen of gedood. Op locaties waar deze soorten voorkomen, mag niet worden gespoten met biologische dan wel chemische middelen plaatsvinden waarbij rupsen van vlinders gedood worden. Deze locaties zijn op de kaarten in rood aangegeven.

De overige soorten dagvlinders die gebruikt zijn in de analyse zijn actief beschermd. Bij aanwezigheid van deze soorten geldt de zorgplicht in het kader van de nieuwe natuurwet. Dat wil zeggen dat men rekening dient te houden met deze vlindersoorten bij de afweging om al dan niet een bestrijding van eikenprocessierups uit te voeren met middelen, die voor vlinders non-selectief zijn. Activiteiten zoals monitoring in het voorgaande jaar, informatie inwinnen over de plaagdruk van eikenprocessierups in de omgeving, en het bijhouden van klimaatomstandigheden tijdens de eerste twee weken na de uitkomst van de rupsen, ondersteunen de afweging of er risico op overlast voor mensen wordt verwacht. In het geval dat een groot risico op overlast voor mens en dier wordt verwacht, kan men besluiten tot het uitvoeren van een bespuiting (zie: ‘Beslisschema Beheersing Eikenprocessierups’ op de website van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. De locaties met soorten dagvlinders waarvoor deze zorgplicht geldt, zijn in blauw weergegeven. Bij overlap tussen actieve en passieve soorten wordt de kleur paarsachtig.

Samenvatting

Langs (en direct rondom) de op de kaarten rood gemarkeerde wegen en weggedeelten mag vanwege de aanwezigheid van beschermde vlindersoorten niet worden bestreden met chemische en biologische middelen die dodelijk zijn voor rupsen. Middelen die specifiek alleen de eikenprocessierups doden zijn momenteel niet beschikbaar.

Langs (en direct rondom) de op de kaarten blauw gemarkeerde wegen en weggedeelten wordt geadviseerd om de eikenprocessierups alleen na een zorgvuldige afweging biologisch te bestrijden.

 

Neem voor meer informatie contact op met Jurriën van Deijk

Eventuele alternatieven

Methoden die zonder nadelige gevolgen voor andere vlindersoorten, uitgezonderd eikenprocessierups, kunnen worden toegepast, zijn het mechanisch of thermisch verwijderen van de nesten en de rupsen. Zie voor meer informatie de bijlage 'Relevante beslisfactoren bij de verschillende bestrijdingsmethoden' op de site van de NVWA.

In het tijdschrift Vlinders (november 2018) staat hierover een uitgebreid artikel: Hoe bestrijd je de eikenprocessierups (en waarom? 

Lees het artikel

Lijst met soorten

Hieronder is de lijst met soorten dagvlinders aangegeven die gebruikt zijn bij de analyse en samenstelling van de beheerkaarten. 

Wettelijk beschermde soorten

In de nieuwe natuurwet worden de volgende soorten actief beschermd. De meeste van hen staan ook op de Rode Lijst dagvlinders.

Soort vlinder (dikgedrukt: ook passief beschermd, rest: alleen actief)
aardbeivlinder
bont dikkopje
bosparelmoervlinder
boswitje
bruin blauwtje
bruin dikkopje
bruine eikenpage
bruine vuurvlinder
donker pimpernelblauwtje
duinparelmoervlinder
dwergblauwtje
dwergdikkopje
gentiaanblauwtje
groot dikkopje
groot geaderd witje
grote ijsvogelvlinder
grote parelmoervlinder
grote vos
grote vuurvlinder
grote weerschijnvlinder
heideblauwtje
heivlinder
iepenpage
kalkgraslanddikkopje
keizersmantel
klaverblauwtje
kleine heivlinder
kleine ijsvogelvlinder
kleine parelmoervlinder
kommavlinder
moerasparelmoervlinder
pimpernelblauwtje
purperstreepparelmoervlinder
rode vuurvlinder
rouwmantel
sleedoornpage
spiegeldikkopje
tijmblauwtje
tweekleurig hooibeestje
vals heideblauwtje
veenbesblauwtje
veenbesparelmoervlinder
veenhooibeestje
veldparelmoervlinder
woudparelmoervlinder
zilveren maan
zilverstreephooibeestje
zilvervlek

Toelichting bij het gebruik van de beheerkaarten

De kaarten zijn samengesteld op basis van waarnemingen uit de nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) uit de periode 2007-2017. De waarnemingen moeten een nauwkeurigheid kleiner dan 1000 meter hebben om gebruikt te worden. De NDFF bevat ruim 5,5 miljoen waarnemingen en is daarmee het meest volledige bestand met dagvlinderwaarnemingen in Nederland.

Disclaimer

De hier gepresenteerde gegevens zijn uitsluitend geschikt voor gebruik bij de bestrijding van de eikenprocessierups. De gegevens zijn maximaal vier seizoenen bruikbaar, daarna wordt geadviseerd om een update van de beheerkaarten te laten maken. De Vlinderstichting kan geen verantwoordelijk aanvaarden voor schade toegebracht aan populaties of gebieden waar geen gegevens van bekend zijn bij De Vlinderstichting.

De Vlinderstichting heeft geen verantwoordelijkheid voor gegevens ontleend aan oudere versies dan de hier gepresenteerde beheerkaarten.

Copyright © De Vlinderstichting, Wageningen, uitgave voorjaar 2017.

De beheerkaarten zijn gemaakt door De Vlinderstichting in samenwerking met het Aanspreekpunt Eikenprocessierups bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en de ‘Expertgroep eikenprocessierups’.