oostelijke vos Nymphalis xanthomelas

Een invasiegast uit het oosten.
Familie
aurelia's (NYMPHALIDAE)
Onderfamilie
Nymphalinae / Nymphalis xanthomelas
Groep
Dagvlinder
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Een invasiegast, die tot voor kort alleen voorkwam in Rusland en heel lokaal in Oost- en Midden-Europa. Rond 2010 begon de uitbreiding naar het westen. Finland werd in 2011 gekoloniseerd, daarna volgde Zweden en begin 2014 werd de eerste vlinder gezien in Noorwegen. Vanaf 10 juli 2014 als invasiegast in vooral Noord-Nederland. De vlinders zijn vrij snel in overwintering gegaan. In een bunker in de Noord-Hollandse duinen zijn twee overwinterende vlinders gevonden. Vanaf 7 maart 2015 zijn de vlinders weer actief geworden.

Rode lijst

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 27-32 mm. De bovenkant van de voorvleugel is oranjebruin; langs de achterrand van de voorvleugel liggen geen blauwe maanvlekken. Langs de voorrand van de voorvleugel liggen enkele grote zwarte vlekken in het middenveld bevinden zich vier zwarte vlekken van verschillende grootte, vaak iets vierkant van vorm. De voorpoten zijn lichtbruin.

Gelijkende soorten vlinder

De kleine vos heeft langs de achterrand van de vleugels blauwe maanvlekken; bovendien liggen in het middenveld van de voorvleugel slechts drie zwarte vlekken. De basis kleur van de grote vos is iets meer donker roodbruin, de vier vlekken in het middenveld zijn meestal rond en liggen ruwweg in de vorm van het atoomteken, de twee stipjes aan de basis van de voorkant van de voorvleugel raken elkaar vaak (meestal los bij oostelijke vos) en de poten zijn donkerbruin of zwart. Voor meer details zie dit overzicht.

Gelijkende soorten vlinder

kleine vos
Aglais urticae

grote vos
Nymphalis polychloros

Waardplanten

De eieren worden gelegd op de bladeren van wilg of iep.

Habitat

Habitat: In Oost-Europa vooral in lichte bossen, vaak in de buurt van water. Als invasiegast in Nederland kan hij eigenlijk overal terechtkomen.

Mobiliteit

De oostelijke vos kan enorme afstanden afleggen tijdens een invasie, minimaal honderden kilometers.

Europa

Oost-Europa, met enkele lokale plekken in Centraal-Europa. Sinds enkele jaren in Finland en later in de rest van Scandinavië.

Mondiaal

Van West-Europa oostwaarts tot Siberië. Komt ook in Noord-Amerika voor, al is er wel discussie of dit niet een andere soort of ondersoort is.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande diagrammen tonen de veranderingen van de talrijkheid in de loop van de tijd. De gegevens zijn afkomstig uit het Landelijk Meetnet Vlinders (CBS / De Vlinderstichting).
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - 2015
Zeldzaamheid

Komt niet voor in Nederland.

Komt niet voor in Nederland.

Komt tot 10 juli 2014 niet voor in ons land. Daarna een invasiegast.

Engelse naam
Yellow-legged Tortoiseshell
Duitse naam
Östlicher Grosser Fuchs
Toelichting Nederlandse naam

De oostelijke vos is een soort die (tot voor kort) alleen voorkwam in het oosten van Europa en dan verder in Siberië.

Meer over Nederlandse namen

Auteursnaam en jaartal
(Esper, [1781])

Soorten uit dezelfde familie aurelia's (NYMPHALIDAE)

argusvlinder
Lasiommata megera

zilverstreephooibeestje
Coenonympha hero

rotsvlinder
Lasiommata maera

grote vos
Nymphalis polychloros

woudparelmoervlinder
Melitaea diamina

oostelijke vos
Nymphalis xanthomelas

alle soorten uit deze familie