Rupsen determineren

Rupsen determineren

Het determineren van rupsen is over het algemeen erg lastig, zeker wanneer het rupsen betreft die nog niet volgroeid zijn. Daarnaast is er nauwelijks literatuur voorhanden waarin rupsen behandeld worden, laat staan dat er specifiek aandacht besteed wordt aan het determineren van rupsen.
Natuurlijk zijn er soorten met zo’n opvallend uiterlijk dat zij niet te verwarren zijn met andere soorten en eenvoudig op naam gebracht kunnen worden, maar dit is eerder uitzondering dan regel.

Familiekenmerken

Bij het determineren van rupsen is het goed om de verschillen tussen de diverse families te weten. Is de familie bekend, dan is het aantal soorten waartussen gekozen moet worden alvast een stuk kleiner. Daarom wordt per familie aangegeven wat de specifieke kenmerken zijn van de betreffende familie en worden er bij elke familie enkele foto’s van voorbeeldsoorten getoond

Kenmerken om op te letten

De rups van het oranjetipje lijkt op een takje.

Bij het determineren van rupsen kan in de meeste gevallen beter niet worden uitgegaan van de kleur, omdat vooral bij de rupsen van nachtvlinders de kleur nogal kan variëren. Soms kan de kleur een handig hulpmiddel zijn, maar het moet zeker niet als doorslaggevend kenmerk gebruikt worden. De antwoorden op de volgende vragen vormen een goede basis om in elk geval vast te stellen tot welke familie een rups hoort:

  • Lijkt de rups op een takje?
  • Hoeveel paar buikpoten heeft de rups?
  • Heeft de rups haren en is de beharing lang of kort?
  • Heeft de rups stekels?
  • Heeft de rups uitsteeksels op het lichaam en waar zitten deze?
  • Heeft de rups stippen of lijnen over het lichaam?
  • Hoe groot is de rups?

De meeste van deze vragen zult u ook tegenkomen als u gebruikt maakt van het Rupsenzoeksysteem om een soort op naam te brengen.

Bijkomende kenmerken

Behalve de uiterlijke kenmerken van de gevonden rups zijn er ook andere gegevens die behulpzaam kunnen zijn bij de determinatie. Allereerst is de tijd van het jaar waarin de rups wordt gevonden belangrijk, omdat hiermee soorten die in een ander seizoen als rups aanwezig zijn uitgesloten kunnen worden. Iets dergelijks geldt ook voor de waardplant waarop de rups werd aangetroffen. Het is echter wel zo dat de waardplantkeuze van veel soorten heel breed is, zodat de determinatiewaarde in veel gevallen weinig exclusief is. Toch kan het in combinatie met andere kenmerken soms een nuttige aanvulling zijn.

Soorten die op elkaar lijken

Er zijn rupsen die zo variabel zijn en zoveel lijken op verwante soorten, dat het vrijwel onmogelijk is om de soort met zekerheid op naam te brengen. Deze soorten worden gelijkende soorten genoemd. Het is vaak wel mogelijk om uit te maken tot welk geslacht (genus) de soort behoort, maar determineren tot op soortniveau is lang niet altijd mogelijk. Wat hierbij meespeelt is het feit dat er in de literatuur ook vaak niet genoeg fotomateriaal voorhanden is.De enige manier om er dan achter te komen om welke soort het gaat is om de rups uit te kweken tot vlinder.

Determineren vanaf een foto

Soms is het zo dat er voor het maken van het onderscheid tussen gelijkende soorten gekeken moet worden naar heel subtiele kenmerken, zoals de beharing van een bepaald segment. In het veld zijn deze kenmerken vaak al erg moeilijk te zien en zeker als je de rups achteraf van een foto probeert te determineren zijn deze kenmerken niet of nauwelijks zichtbaar. 

Rupsen determineren