helmkruidvlinder Cucullia scrophulariae

De halskraag van de helmkruidvlinder is behaard en daardoor lijkt het of de vlinder een kap op heeft.
Familie
uilen (NOCTUIDAE)
Onderfamilie
Cuculliinae / Cucullia scrophulariae
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Vrij zeldzaam. Komt vooral voor op de zandgronden in het binnenland; wordt ook daarbuiten af en toe gezien. RL: bedreigd.

Rode lijst
bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 18-22 mm. Deze uil lijkt zeer sterk op de kuifvlinder (C. verbasci), maar is over het algemeen iets kleiner en lichter van kleur. Net als bij de andere Cucullia-soorten is de halskraag behaard, waardoor de vlinder een kap op lijkt te hebben.

Uiterlijk Carter: Tot 50 mm; verschilt van C. verbasci door het sterkere en eenvoudiger patroon, waarbij de verticale, zwarte strepen - zoals bij verbasci - ontbreken.

Gelijkende soorten vlinder

Zie de kuifvlinder (C. verbasci) en de astermonnik (C. asteris).

Gelijkende soorten vlinder

astermonnik
Cucullia asteris

kuifvlinder
Cucullia verbasci

Gelijkende soorten rups

De rups van de kuifvlinder (Cucullia verbasci) heeft twee vrijliggende, zwarte stippen in de gele dwarsband op het tweede en derde borstsegment.
De zwarte stippen zijn bij de helmkruidvlinder groter en niet helemaal door geel omringd.
Zie voor uitgebreidere informatie het artikel Lastig duo: kuifvlinder en helmkruidvlinder.

kuifvlinder
Cucullia verbasci

Levenscyclus

Rups: half juni-september. De soort overwintert als pop in een stevige cocon in de grond (soms meerdere jaren).

Waardplanten

Helmkruid en toorts; planten die half in de schaduw staan hebben de voorkeur.

Habitat

Habitat: Bosranden, open plekken in het bos; soms wegbermen.

Vliegtijd en gedrag

Half mei-half juli in één generatie. De vlinders komen matig op licht en bezoeken bloemen van onder andere vlinderstruik.

België

Vrij algemeen in de oostelijke helft van Vlaanderen, zeldzaam in Oost-Vlaanderen en ontbrekend in West-Vlaanderen. In Wallonië wijdverbreid.

Mondiaal

In Zuid-Europa tot Midden-Spanje, Sicilië en Griekenland. Naar het noorden tot de Noordzee, Denemarken, Zuid-Zweden en de Baltische staten (een enkeling in Zuid-Engeland). De areaalgrenzen in het zuiden en oosten zijn onduidelijk i.v.m. verwisseling met gelijkende verwanten. Een opgave uit Marokko wordt betwijfeld. De meest oostelijke en zekere vindplaatsen liggen in West-Turkije (Ronkay & Ronkay, 1994).

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Water Betony
Duitse naam
Braunwurz-Mönch
Franse naam
la Cucullie de la scrophulaire
Oud Nederlandse naam
helmkruidmonnik, kuifvlinder
Synoniemen
Shargacucullia scrophulariae
Toelichting Nederlandse naam

Helmkruidvlinder is een al lang bestaande naam die al gebruikt wordt door Ter Haar in 'Onze vlinders' (begin vorige eeuw).
De waardplanten van deze soort zijn helmkruid en toorts.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Cucullia: cucullus = een hoed, een monnikskap. Naar de opvallende monnikskapachtige haartooi op de torax. scrophulariae: Scrophularia is het plantengeslacht helmkruid, dat van de voedselplanten van deze soort.

Auteursnaam en jaartal
(Denis & Schiffermüller, 1775)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie uilen (NOCTUIDAE)

schaapje
Acronicta leporina

witvlek-silene-uil
Hadena albimacula

geelvleugeluil
Thalpophila matura

lindegouduil
Tiliacea citrago

geelbruine rietboorder
Archanara dissoluta

alle soorten uit deze familie