Planten voor rupsen

Kieskeurige eters

Rups van de koninginnenpage (Foto: Sjors Gitmans)

Rupsen zijn vreselijk kieskeurig: ze lusten vaak maar enkele soorten planten. Deze planten noemen we waardplanten. Ze zijn onmisbaar in een vlindervriendelijke tuin. Als waardplant voor de rupsen worden zowel wilde als gecultiveerde plantensoorten gebruikt. Iedere soort heeft zo zijn eigen voorkeur. 

 

Bekijk de volledige lijst van waardplanten

Waardplanten van tuinvlinders

Groot koolwitje Koolsoorten en andere kruisbloemigen, zoals damastbloem en koolzaad, oost-indische kers
Klein koolwitje Koolsoorten en andere kruisbloemigen, zoals damastbloem en koolzaad, oost-indische kers
Klein geaderd witje Kruisbloemigen, zoals look-zonder-look en pinksterbloem
Oranjetipje Look-zonder-look, pinksterbloem, damastbloem en judaspenning
Citroenvlinder Vuilboom en wegedoorn
Koninginnenpage Venkel, peen, dille en andere schermbloemigen
Kleine vuurvlinder Schapenzuring, veldzuring
Boomblauwtje Vuilboom, klimop, heide, hulst, wegedoorn, vlinderstruik en kattenstaart
Icarusblauwtje Diverse klaversoorten, zoals hopklaver, rolklaver en gewone rupsklaver
Distelvlinder Diverse distelsoorten, kleine klis, kaasjeskruid en brandnetels
Atalanta Grote en kleine brandnetel
Dagpauwoog Grote brandnetel
Kleine vos Grote brandnetel
Gehakkelde aurelia Grote brandnetel, hop, iep, aalbes
Landkaartje Grote brandnetel

 

Met de klok mee: Rups van de dagpauwoog, oranje zandoogje en ligusterpijlstaart

Wist je dat...

...koolwitjes hun eieren alleen maar leggen op planten van kruisbloemigen? De rupsen hebben voor hun groei namelijk een speciaal stofje nodig, glucosinolaat, en dit stofje komt vooral in kruisbloemigen voor (dit is het stofje dat aan kool de bittere smaak geeft).

Vegetariërs en kannibalen

Veel rupsen zijn monofaag of oligofaag, wat betekent dat ze zijn gespecialiseerd in respectievelijk één plantensoort of één plantenfamilie; ze gaan vaak nog liever dood dan dat ze zouden eten van een andere plant. Polyfage soorten stellen weinig eisen aan de waardplant en zijn op allerlei planten aan te treffen.

Sommige rupsen zijn kannibalistisch; de meeste daarvan vertonen echter alleen kannibalistisch gedrag in gevangenschap of als er te weinig plantaardig voedsel is. Enkele soorten, zoals bijvoorbeeld de wachtervlinder (Eupsilia transversa) en de hyena (Cosmia trapezina), eten zelfs soortgenoten of rupsen van andere soorten als er wel voldoende voedselaanbod is.

Andere voorkeuren

De wilgenhoutrups leeft onder de schors in de stam van een boom (foto: Piet van Nieuwenhoven).

Bladeren, wortels en stengels

De meeste rupsen eten van de bladeren van de waardplant. Dit geldt echter niet voor alle soorten. Er zijn bijvoorbeeld een heel aantal soorten nachtvlinders waarvan de rupsen niet alleen van het blad eten, maar ook van de wortels. Rupsen van de oranje wortelboorder (Triodia sylvina) eten uitsluitend van de wortels van de waardplant. Ook zijn er soorten die in de stengel van de waardplant leven, zoals de goudgele boorder (Gortyna flavago). Rupsen van enkele soorten, waaronder het rietluipaard (Phragmataecia castaneae), kunnen zelfs onder water leven omdat ze in de stengel van de waardplant leven.

Onder de schors

Er zijn ook rupsen die niet in stengels van kruidachtige planten, maar onder de schors in de stam van een boom leven. Een voorbeeld daarvan is de rups van de wilgenhoutrups (Cossus cossus). Deze rups heeft grote krachtige kaken om zich een weg door het (dode) hout te banen. De rupsengaten zitten laag in de stam en zijn te herkennen aan de aanwezigheid van houtpoeder en de zure geur die de rupsen afscheiden.

Zaden

Er zijn ook rupsen die uitsluitend van de zaden van planten leven, zoals de gewone silene-uil (Hadena bicruris). De rupsen brengen bijna hun hele leven door in de zaaddozen van de waardplant.

Bloemen

Daarnaast zijn er rupsen die uitsluitend de bloemen van de waardplant eten. Dit is bij diverse kleine spannersoorten het geval, zoals de zwartvlekdwergspanner (Eupithecia centaureata). De rupsen hebben vaak dezelfde kleur als de bloemen en vallen daardoor nauwelijks op.

Mossen

Rupsen van diverse soorten spinneruilen, bijvoorbeeld het naaldboombeertje (Eilema depressa), voeden zich met (korst)mossen en algen. Ook zijn er rupsen die foerageren op dood plantenmateriaal. Een voorbeeld daarvan is de rups van de lijnsnuituil (Herminia tarsipennalis), die afgevallen blad eet.

Deze gehakkelde aurelia eet van een brandnetel (foto: Henk Bosma).

Tuinieren voor vlinders