randstipspanner Idaea sylvestraria

Tijm, bijvoet en andere planten zijn de waardplanten van de randstipspanner.
Familie
spanners (GEOMETRIDAE)
Onderfamilie
Sterrhinae / Idaea sylvestraria
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Zeldzaam. Lokaal in de duinen een vrij algemene soort; in het binnenland zeer verspreid en zeldzaam. RL: bedreigd.

Rode lijst
bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 10-12 mm. De bruinachtig witte vleugels zijn fijn bespikkeld met zwartachtige schubjes. De gewoonlijk nogal onduidelijke gegolfde bruinachtige dwarslijnen variëren in intensiteit. Zowel op de voor- als de achtervleugel bevindt zich een duidelijke zwarte middenstip en een rij goed zichtbare, uit zwarte stipjes bestaande franjelijn langs de achterrand. Soms komt een kleinere en bruinere variant voor.

Gelijkende soorten vlinder

De satijnstipspanner (I. subsericeata) is meer grijsachtig wit; de zwarte middenstip op de vleugel en de rij stipjes langs de achterrand zijn vaag of afwezig. Zie ook de dwergstipspanner (I. fuscovenosa).

Klik hier voor gedetailleerde verschillen met illustraties tussen Idaea sylvestraria, I. subsericeata en Asthena albulata.

Klik hier voor gedetailleerde verschillen met illustraties tussen zeven Scopula- en drie Idaea-soorten.

dwergstipspanner
Idaea fuscovenosa
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

satijnstipspanner
Idaea subsericeata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

Gelijkende soorten rups

Okergele spanner (Idaea ochrata), geelpurperen spanner (Idaea muricata), satijnstipspanner (Idaea subsericeata) en geblokte stipspanner (Idaea emarginata). Let op: de rups kan ook verward worden met rupsen van de Scopula-soorten.
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

geblokte stipspanner
Idaea emarginata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

okergele spanner
Idaea ochrata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

satijnstipspanner
Idaea subsericeata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

geelpurperen spanner
Idaea muricata
GEOMETRIDAE: Sterrhinae

Levenscyclus

Rups: juli-mei. De soort overwintert als rups en verpopt zich op de grond.

Waardplanten

Diverse planten, waaronder tijm en bijvoet.

Habitat

Vooral duinen; ook open heiden met verspreid staande struiken.

Vliegtijd en gedrag

Eind mei-eind augustus in één generatie. De vlinders vliegen vanaf de schemering en komen op licht. Overdag worden ze soms opgejaagd uit de hei.

België

In Vlaanderen zeer zeldzaam en nagenoeg beperkt tot de Kempen; ook lokaal aan de kust. In Wallonië zeldzaam en gekend uit alle Waalse provincies; recent gemeld uit Namen.

Mondiaal

Van Spanje via West- en Midden-Europa (inclusief Engeland), Polen, de Baltische staten, Rusland en tot Sachalin; in het noorden tot Midden-Scandinavië; in het zuiden: Sardinië en Italië en in het zuidoosten van Dalmatië tot Bulgarije en oostelijk daarvan tot Kazachstan.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in de Nationale Databank Flora en Fauna.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Dotted Border Wave
Duitse naam
Weisslichgrauer Zwergspanner
Franse naam
l'Acidalie sylvestre
Synoniemen
Sterrha sylvestraria, Acidalia sylvestraria, Idaea straminata, Acidalia straminata
Toelichting Nederlandse naam

De stipspanners hebben een meer of minder duidelijke middenstip op voor- en ook vaak op achtervleugels. Nagenoeg alle Scopula's en Idaea's zijn stipspanners. Dit is zeker niet de enige stipspanner met een mooie rij stipjes langs de vleugelrand, maar doordat de verdere tekening egaal is, valt hier de rand extra op.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Idaea: idaios heeft betrekking op de berg Ida, de uitzichtplaats van waaruit de goden en godinnen de gevechten rond Troje volgden.
sylvestraria: sylvestris = uit het bos. Dat strookt niet met de habitat. Het is ook mogelijk dat Hübner bij deze naam gedacht heeft aan Israel Sylvestre, een Franse enthomoloog en vriend van Fabricius.

Auteursnaam en jaartal
(Hübner, 1799)

Actualiteiten

Ontdek meer

Blijf op de hoogte

Ontvang vlindernieuws

Soorten uit dezelfde familie spanners (GEOMETRIDAE)

oranje dwergspanner
Eupithecia icterata

poelruitspanner
Gagitodes sagittata

witvlakdwergspanner
Eupithecia succenturiata

strooiselstipspanner
Idaea laevigata

paarsbandspanner
Rhodostrophia vibicaria

berkenoogspanner
Cyclophora albipunctata

alle soorten uit deze familie