halmrupsvlinder Mesapamea secalis

Familie
uilen (NOCTUIDAE)
Onderfamilie
Hadeninae / Mesapamea secalis
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Zeer algemeen. Komt verspreid over het hele land voor. RL: niet bedreigd.

Rode lijst
niet bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 12-16 mm. De voorvleugel van deze buitengewoon variabele uil, die sterk lijkt op het weidehalmuiltje (M. secalella), heeft een afgeronde achterrand en een stompe vleugelpunt. De niervlek is goed te onderscheiden door de (tenminste gedeeltelijk) witte omlijning; soms is de niervlek grotendeels wit of crèmekleurig met daar binnenin een krom donker lijntje. De centrale dwarslijnen variëren in sterkte en zijn soms verbonden door een zwartachtige balk. De grondkleur van de voorvleugel loopt uiteen van licht bruinachtig grijs via geel- of roodachtig bruin tot zwart. Sommige exemplaren hebben een vrij gelijkmatig uiterlijk, andere zijn vlekkerig en soms is er sprake van een bandenpatroon waarbij met name het middenveld donkerder is dan de rest van de vleugel. Een opvallende vorm is die met een lichte geelachtig bruine voorvleugel en een donkerbruine tekening langs de voorrand en rond de ringvlek en de niervlek; bij deze vorm ontbreekt de donkere verbindingsbalk in het middenveld. Exemplaren met een uitgesproken witte tekening op de voorvleugel behoren altijd tot de halmrupsvlinder.

Kenmerken rups

Tot 25 mm; lichaam naar beide uiteinden versmald; kleur helder groen, soms met een roze-achtige middenband over de rug;; spiracula zwart; kop klein, lichtbruin.

Gelijkende soorten vlinder

Verse exemplaren van het weidehalmuiltje (M. secalella) hebben een koperrode glans over de voorvleugel die bij de halmrupsvlinder ontbreekt; in de meeste gevallen echter alleen te onderscheiden op grond van genitaliënonderzoek. De Amphipoea-soorten en de gele lis-boorder (Helotropha leucostigma) hebben een scherpe hoekige vleugelpunt. Zie ook de populierenuil (Parastichtis suspecta) en de rietgrasuil (Apamea unanimis).

Klik hier voor gedetailleerde verschillen met illustraties tussen de beide Mesapamea-soorten.

Klik hier voor gedetailleerde verschillen met illustraties tussen de Mesapamea-soorten versus Apamea unanimis en A. illyria.

weidehalmuiltje
Mesapamea secalella
NOCTUIDAE: Hadeninae

populierenuil
Parastichtis suspecta
NOCTUIDAE: Hadeninae

gele lis-boorder
Helotropha leucostigma
NOCTUIDAE: Hadeninae

rietgrasuil
Apamea unanimis
NOCTUIDAE: Hadeninae

Gelijkende soorten rups

Weidehalmuiltje (Mesapamea secalella).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

weidehalmuiltje
Mesapamea secalella
NOCTUIDAE: Hadeninae

Vliegtijd en gedrag

Half mei-half september in één generatie. De vlinders komen zowel op licht als op smeer en bezoeken bloemen van onder andere kruiskruid en vlinderstruik.

Levenscyclus

Rups: september-mei. De rups leeft in de halmen van de waardplant en verlaat deze alleen om van halm te wisselen. De soort overwintert als rups. De verpopping vindt plaats in een cocon in de grond.

Waardplanten

Diverse grassen, waaronder kropaar, rietzwenkgras en ruwe smele.

Habitat

Graslanden, weilanden, heiden en bossen; ook tuinen.

Zeldzaamheid

Zeer algemeen. Komt verspreid over het hele land voor. RL: niet bedreigd.

België

Algemeen in het hele land.

Mondiaal

Zeker aanwezig in Noordwest-Afrika, in alle landen van Europa en in Turkije. De combinatie secalis/secalella zeker in Libanon en Kirgisië. Op de Balkan overheerst M. secalis.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in de Nationale Databank Flora en Fauna.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Engelse naam
Common Rustic
Duitse naam
Getreide-Halmeule
Franse naam
l'Hièroglyphe , la Clignotante
Synoniemen
Hadena secalis, Parastichtis secalis, Apamea secalis, Luperina secalina
Toelichting Nederlandse naam

De rups van deze soort brengt een groot deel van zijn leven door in halmen van grassen.
De naam halmrupsvlinder is al decennia-lang in tuinbouwkringen in gebruik.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Mesapamea: me- = niet en de s is slechts een verbindingsletter. Dus: lijkt veel op een apamea, maar net iets anders.
secalis: Secale cereale is rogge. Linnaeus merkt terecht op dat de rups mineert in de stelen.

Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1758)

Blijf op de hoogte

Ontvang vlindernieuws

Soorten uit dezelfde familie uilen (NOCTUIDAE)

heremietuil
Ipimorpha retusa

schedeldrager
Craniophora ligustri

goudgele boorder
Gortyna flavago

herfst-rietboorder
Rhizedra lutosa

volgeling
Noctua comes

variabele herfstuil
Agrochola lychnidis

alle soorten uit deze familie