eikenwespvlinder Synanthedon vespiformis

De poten van de eikenwespvlinder zijn opvallend geel met een zwarte band.
Familie
wespvlinders (SESIIDAE)
Onderfamilie
Sesiinae / Synanthedon vespiformis
Groep
Nachtvlinder die dagactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Zeldzaam. Komt lokaal op de hogere zandgronden in het binnenland voor. Is na 2000 nog maar heel af en toe waargenomen in het kustgebied en in de duinen. RL: bedreigd.

Rode lijst
bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 10-12 mm. De middenband op de voorvleugel is roodachtig en de goed zichtbare delen van de poten zijn overwegend geel; hierdoor is deze soort gemakkelijk te onderscheiden van vrijwel alle andere wespvlinders. Op het achterlijf bevinden zich vier, in uitzonderlijke gevallen drie of vijf, gele banden. Over het borststuk lopen twee dunne gele lijnen, die echter alleen goed te zien zijn bij verse vlinders; achter aan het borststuk bevindt zich een gele band. Het staartpluimpje is bij het vrouwtje aan de bovenkant geel (ook in de vlucht duidelijk zichtbaar) en bij het mannetje zwart met wat geel aan de onderkant.

Gelijkende soorten vlinder

De klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis) heeft zes gele dwarsbanden en houdt in rust zijn vleugels dichter tegen het lichaam, ook is meestal een oranjebruine
band op de antennen zichtbaar. Zie ook de bessenglasvlinder (S. tipuliformis) en de elzenwespvlinder (S. spheciformis).

Klik hier voor gedetailleerde verschillen met illustraties tussen de genoemde soorten.

Gelijkende soorten vlinder

elzenwespvlinder
Synanthedon spheciformis

klaverwespvlinder
Bembecia ichneumoniformis

bessenglasvlinder
Synanthedon tipuliformis

Gelijkende soorten rups

Frambozenglasvlinder (Pennisetia hylaeiformis), hoornaarvlinder (Sesia apiformis), gekraagde wespvlinder (Sesia bembeciformis), populierenwespvlinder (Paranthrene tabaniformis), elzenwespvlinder (Synanthedon spheciformis), berkenglasvlinder (Synanthedon culiciformis), wilgenwespvlinder (Synanthedon formicaeformis), appelglasvlinder (Synanthedon myopaeformis), bessenglasvlinder (Synanthedon tipuliformis), klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis), wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia tenthrediniformis) en schijn-wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia empiformis).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

appelglasvlinder
Synanthedon myopaeformis

frambozenglasvlinder
Pennisetia hylaeiformis

populierenwespvlinder
Paranthrene tabaniformis

berkenglasvlinder
Synanthedon culiciformis

wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia tenthrediniformis

schijn-wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia empiformis

hoornaarvlinder
Sesia apiformis

elzenwespvlinder
Synanthedon spheciformis

wilgenwespvlinder
Synanthedon formicaeformis

bessenglasvlinder
Synanthedon tipuliformis

klaverwespvlinder
Bembecia ichneumoniformis

gekraagde wespvlinder
Sesia bembeciformis

Levenscyclus

Rups: augustus-mei. De rups leeft in het bastgedeelte en op nog levende boomstronken van recent gekapte bomen. De soort overwintert, waarschijnlijk éénmaal, als half volgroeide rups. De eieren worden gelegd op beschadigingen en wondweefsel op de stam, soms op pas afgezaagde boomstammen.

Waardplanten

Vooral eik, maar ook andere loofbomen.

Habitat

Habitat: Vooral bossen en lanen met oude eiken.

Vliegtijd en gedrag

Half mei-half augustus in één generatie. Ei-afzettende vrouwtjes worden soms waargenomen op zonnige middagen. De vlinders worden ook geregeld op bloemen aangetroffen. De mannetjes komen in de buurt van voortplantingsplaatsen gemakkelijk op feromoonpreparaten af, gewoonlijk vanaf het eind van de middag tot net voor zonsondergang.

België

In Vlaanderen vrij zeldzaam in bijna alle provincies; algemener in de oostelijke helft van Vlaanderen en lokaal algemeen. In Wallonië wijdverbreid en vrij algemeen.

Mondiaal

Van het Iberisch schiereiland via West- en Midden-Europa tot in Rusland. In het zuiden via het Middellandse Zeegebied (inclusief Corsica, Sardinië en Sicilië) tot Klein-Azië en de Libanon. Naar het noorden tot Zuid-Zweden. Over de oostgrens is nog te weinig bekend (Moskou en Zuid-Oeral). Bekend uit heel Duitsland.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Yellow-legged Clearwing
Duitse naam
Wespen-Glasflügler
Synoniemen
Aegeria vespiformis, Sesia asiliformis, Sesia cynipiformis, Trochilium vespiforme, Sesia vespiformis
Toelichting Nederlandse naam

Een aantal soorten binnen de Sesiidae-familie heeft veel gelijkenis met wespen vandaar dat zeven soorten binnen deze familie met wespvlinder worden aangeduid.
De toevoeging eik heeft betrekking op een belangrijke, maar niet de enige, waardplant.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Synanthedon: sun = dichtbij en anthedon = de bloemenliefhebber; bedoeld wordt lijkend op een bij.
vespiformis: vespa is een wesp en formis, forma = lijkt op.

Auteursnaam en jaartal
(Linnaeus, 1761)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie wespvlinders (SESIIDAE)

hoornaarvlinder
Sesia apiformis

eikenwespvlinder
Synanthedon vespiformis

appelglasvlinder
Synanthedon myopaeformis

schijn-wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia empiformis

klaverwespvlinder
Bembecia ichneumoniformis

frambozenglasvlinder
Pennisetia hylaeiformis

alle soorten uit deze familie