vierbandspanner Xanthorhoe ferrugata

De vierbandspanner heeft een duidelijke inkeping aan de binnenzijde van de middenband op de voorvleugel.
Familie
spanners (GEOMETRIDAE)
Onderfamilie
Larentiinae / Xanthorhoe ferrugata
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Zeer algemeen. Komt verspreid over het hele land voor. RL: niet bedreigd.

Rode lijst
niet bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 12-13 mm. Lijkt sterk op de bruine vierbandspanner (X. spadicearia) en kan zowel een zwartachtige als soms ook een meer roodbruine middenband hebben. Aan de binnenzijde van de brede donkere middenband, bevindt zich doorgaans dicht bij de voorrand een duidelijke inkeping. Vlak bij de vleugelpunt bevindt zich een vrij opvallende dubbele vlek. De onderzijde van voor- en achtervleugel zijn doorgaans grijsachtig en weinig contrastrijk getekend, met kleine, onopvallende middenstippen.

Gelijkende soorten vlinder

Zie de bruine vierbandspanner (X. spadicearia), de springzaadbandspanner (X. biriviata) en de grote vierbandspanner (X. quadrifasiata).

springzaadbandspanner
Xanthorhoe biriviata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

bruine vierbandspanner
Xanthorhoe spadicearia
GEOMETRIDAE: Larentiinae

grote vierbandspanner
Xanthorhoe quadrifasiata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

Gelijkende soorten rups

Springzaadbandspanner (Xanthorhoe biriviata), koolbandspanner (Xanthorhoe designata), bruine vierbandspanner (Xanthorhoe spadicearia), grote vierbandspanner (Xanthorhoe quadrifasiata), geoogde bandspanner (Xanthorhoe montanata), zwartbandspanner (Xanthorhoe fluctuata), scherphoekbandspanner (Euphyia unangulata) en egale bosrankspanner (Horisme tersata).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

koolbandspanner
Xanthorhoe designata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

bruine vierbandspanner
Xanthorhoe spadicearia
GEOMETRIDAE: Larentiinae

grote vierbandspanner
Xanthorhoe quadrifasiata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

zwartbandspanner
Xanthorhoe fluctuata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

scherphoekbandspanner
Euphyia unangulata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

egale bosrankspanner
Horisme tersata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

springzaadbandspanner
Xanthorhoe biriviata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

geoogde bandspanner
Xanthorhoe montanata
GEOMETRIDAE: Larentiinae

Levenscyclus

Rups: juni-juli en september-oktober. De soort overwintert als pop in een cocon in de strooisellaag.

Waardplanten

Diverse kruidachtige planten.

Habitat

Vooral tuinen, bossen, struwelen, graslanden, moerassen, natte heiden en duinen.

Vliegtijd en gedrag

Half april-begin september in twee, soms drie generaties. De vlinders kunnen gemakkelijk worden opgejaagd uit struiken en lage vegetatie. Ze vliegen vanaf de schemering en komen op licht.

België

Algemeen in het hele land.

Mondiaal

In Europa veelal dezelfde verbreiding als X. spadicearia; in het zuiden en oosten tot Kazachstan en het Amoer-gebied. Voor Kamtsjatska ssp. maliasei (Diakonov 1929). Ook in Noord-Amerika (Ferguson 1983).

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in de Nationale Databank Flora en Fauna.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Dark-barred Twin-spot Carpet
Duitse naam
Dunkler Rostfarben-Blattspanner
Franse naam
la Rouillée
Oud Nederlandse naam
rode bandspanner, vierbandspanner
Synoniemen
Larentia ferrugata, Cidaria ferrugata, Eubolia ferrugaria, Xanthorhoe unidentaria
Toelichting Nederlandse naam

De bandspanners hebben een bandtekening dwars over de vleugels.
Met wat fantasie zijn vier banden op de voorvleugels te onderscheiden, dat vond althans dhr. Ter Haar die deze soort vierbandmeter noemde in zijn boek 'Onze vlinders' (begin vorige eeuw).

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Xanthorhoe: xanthos = geel en rhoe = een stroom, een rivier; verwijzend naar de gelige kronkellijnen die een aantal soorten van dit genus kenmerken.
ferrugata: ferrugo = ijzerroest; de kleur van de mediane dwarsband. Deze naam zou beter passen bij X. spadicearia.

Auteursnaam en jaartal
(Clerck, 1759)

Actualiteiten

Ontdek meer

Blijf op de hoogte

Ontvang vlindernieuws

Soorten uit dezelfde familie spanners (GEOMETRIDAE)

klokjesdwergspanner
Eupithecia denotata

dennenbandspanner
Pungeleria capreolaria

vroege blokspanner
Trichopteryx carpinata

vroege dwergspanner
Eupithecia lanceata

herculesje
Selenia dentaria

geelpurperen spanner
Idaea muricata

alle soorten uit deze familie