bessenglasvlinder Synanthedon tipuliformis

De bessenglasvlinder komt voor op plaatsen met bessenstruiken, omdat de rupsen in de takken daarvan leven.
Familie
wespvlinders (SESIIDAE)
Onderfamilie
Sesiinae / Synanthedon tipuliformis
Groep
Nachtvlinder die dagactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(moeilijk tot zeer moeilijk te determineren)
Zeldzaamheid

Vrij zeldzaam. Komt verspreid over het land voor. RL: niet bedreigd.

Rode lijst
niet bedreigd

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken

Kenmerk: Voorvleugellengte: 8-10 mm. Een kleine wespvlinder met een gele kraag. Gewoonlijk lopen er twee dunne gele lijnen over het borststuk. Dit is echter alleen goed te zien bij verse vlinders. Op het achterlijf bevinden zich bij het vrouwtje drie en bij het mannetje vier smalle gele dwarsbanden. Het uiteinde van het achterlijf is blauwzwart. Het dwarsbandje op de voorvleugel is relatief breed, het veld in het uiteinde van de voorvleugel roodachtig. De poten zijn bruin.

Uiterlijk Carter: Tot 18 mm; lichaam geelachtig wit met glimmende, geelachtig witte vlekjes waarop korte, roodachtig bruine haren staan ingeplant; nek- en anaalschild op resp. segment een en dertien geelachtig bruin; spiracula klein met roodachtig bruine randen; kop roodachtig bruin.

Gelijkende soorten vlinder

De eikenwespvlinder (S. vespiformis) heeft een smal roodachtig dwarsbandje op de voorvleugel, een meer bruin dan roodachtig veld in het voorvleugeluiteinde en gele poten. Zie ook de elzenwespvlinder (S. spheciformis) en de klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis).

Klik hier voor gedetailleerde verschillen met illustraties tussen de genoemde soorten.

Gelijkende soorten vlinder

eikenwespvlinder
Synanthedon vespiformis

elzenwespvlinder
Synanthedon spheciformis

klaverwespvlinder
Bembecia ichneumoniformis

Gelijkende soorten rups

Frambozenglasvlinder (Pennisetia hylaeiformis), hoornaarvlinder (Sesia apiformis), gekraagde wespvlinder (Sesia bembeciformis), populierenwespvlinder (Paranthrene tabaniformis), elzenwespvlinder (Synanthedon spheciformis), berkenglasvlinder (Synanthedon culiciformis), wilgenwespvlinder (Synanthedon formicaeformis), eikenwespvlinder (Synanthedon vespiformis), appelglasvlinder (Synanthedon myopaeformis), klaverwespvlinder (Bembecia ichneumoniformis), wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia tenthrediniformis) en schijn-wolfsmelkwespvlinder (Chamaesphecia empiformis).
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

appelglasvlinder
Synanthedon myopaeformis

frambozenglasvlinder
Pennisetia hylaeiformis

populierenwespvlinder
Paranthrene tabaniformis

berkenglasvlinder
Synanthedon culiciformis

eikenwespvlinder
Synanthedon vespiformis

wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia tenthrediniformis

schijn-wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia empiformis

hoornaarvlinder
Sesia apiformis

elzenwespvlinder
Synanthedon spheciformis

wilgenwespvlinder
Synanthedon formicaeformis

klaverwespvlinder
Bembecia ichneumoniformis

gekraagde wespvlinder
Sesia bembeciformis

Levenscyclus

Rups: augustus-april. De rups overwintert meestal één keer in een tak van de waardplant. In het voorjaar komt soms bruinachtig houtpoeder tevoorschijn uit bastspleten of uit de uiteinden van weggeknipte, door rupsen bezette takken.

Waardplanten

Vooral aalbes en zwarte bes; ook kruisbes en wilde kardinaalsmuts.

Habitat

Habitat: Vooral (volks)tuinen; ook commerciële aalbesplantages.

Vliegtijd en gedrag

Half mei-eind juli in één generatie. De vlinders vliegen bij zonnig weer rond de waardplant en gaan relatief vaak op de bladeren zitten. Ze bezoeken ook bloemen van schermbloemigen. De mannetjes komen goed op feromoonpreparaten af, met name ´s middags. Dit is ook de tijd dat de meeste eieren worden afgezet.

België

Vrij algemeen in het hele land.

Mondiaal

Komt in heel Europa voor maar niet in Noord-Scandinavië en niet op de Middellandse Zee-eilanden (wel op Sicilië). Komt voor in Noord-Turkije, in Trans-Kaukasië, de Baltische staten, Wit-Rusland, de Oekraine, het Europese deel van Rusland, Noord-Kazachstan en tot de Altaj. Geïmporteerd in de VS, Zuid-Canada, Zuid-Australië en Nieuw-Zeeland.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in het waarnemingbestand Noctua. Hoe die berekeningen worden uitgevoerd staat te lezen op de pagina De berekeningen.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Currant Clearwing
Duitse naam
Johannisbeer-Glasflügler
Oud Nederlandse naam
bessenwespvlinder, mugvlindertje
Synoniemen
Aegeria tipuliformis, Sesia tipuliformis, Trochilium tipuliforme, Synanthedon salmachus
Toelichting Nederlandse naam

Het belangrijkste kenmerk van de vlinders binnen de Sesiidae-familie is de doorzichtigheid van de vleugels. Vandaar dat vier soorten binnen deze familie worden aangeduid met glasvlinder.
Bessenstruiken zijn de belangrijkste waardplant.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Synanthedon: sun = dichtbij en anthedon = de bloemenliefhebber; bedoeld wordt lijkend op een bij.
tipuliformis: tipula is een langpootmug en formis, forma = lijkt op.

Auteursnaam en jaartal
(Clerck, 1759)

Nieuws

Geen resultaten.

Tijdschriften

Geen resultaten.

Projecten

Geen resultaten.

Soorten uit dezelfde familie wespvlinders (SESIIDAE)

elzenwespvlinder
Synanthedon spheciformis

frambozenglasvlinder
Pennisetia hylaeiformis

populierenwespvlinder
Paranthrene tabaniformis

wolfsmelkwespvlinder
Chamaesphecia tenthrediniformis

hoornaarvlinder
Sesia apiformis

berkenglasvlinder
Synanthedon culiciformis

alle soorten uit deze familie