grote worteluil Agrotis ipsilon

Een trekvlinder die in het hele land gezien kan worden.
Familie
uilen (NOCTUIDAE)
Onderfamilie
Noctuinae / Agrotis ipsilon
Groep
Nachtvlinder die nachtactief is
Hoe moeilijk te herkennen
(goed tot redelijk goed te determineren)
Zeldzaamheid

Algemeen. Een trekvlinder die in het hele land kan worden waargenomen; enkele honderden waarnemingen per jaar is normaal.

Rode lijst
trekvlinder

Verspreiding
Vliegtijd
Kenmerken vlinder

Voorvleugellengte: 15-25 mm. Goed te herkennen aan de grootte; doordat de vleugels in rusthouding ver over elkaar geslagen worden, maakt deze uil een lange en smalle indruk. De grondkleur varieert van licht- tot donkerbruin; lichte exemplaren hebben een donkere strook langs de voorrand van de voorvleugel, donkere exemplaren zijn vaak weinig contrastrijk getekend. Karakteristiek is de langgerekte pijlvormige streep aan de buitenzijde van de niervlek die het zoomveld insteekt en bijna de kleinere pijlvlekken aan de binnenzijde van de golflijn raakt.

Gelijkende soorten vlinder

De blauwvleugeluil (Peridroma saucia) mist de karakteristieke pijlvormige streep, evenals de pijlvlekken in het zoomveld en is minder contrastrijk getekend.

blauwvleugeluil
Peridroma saucia
NOCTUIDAE: Noctuinae

Gelijkende soorten rups

Zwartvlakworteluil (Euxoa obelisca), graanworteluil (Euxoa tritici), rookkleurige worteluil (Euxoa nigricans), variabele worteluil (Euxoa cursoria), witvlekworteluil (Euxoa lidia), grijze worteluil (Agrotis cinerea), bonte worteluil (Agrotis vestigialis), puta-uil (Agrotis puta), gewone velduil (Agrotis segetum), geoogde worteluil (Agrotis clavis), duinworteluil (Agrotis ripae) en gewone worteluil (Agrotis exclamationis).
Let op: de rupsen van de Euxoa- en de Agrotis-soorten zijn erg moeilijk uit elkaar te houden.
N.B.: vergelijk behalve de uiterlijke kenmerken ook de tijd van het jaar waarin de rupsen voorkomen, het habitat en de waardplant(en).

witvlekworteluil
Euxoa lidia
NOCTUIDAE: Noctuinae

bonte worteluil
Agrotis vestigialis
NOCTUIDAE: Noctuinae

puta-uil
Agrotis puta
NOCTUIDAE: Noctuinae

duinworteluil
Agrotis ripae
NOCTUIDAE: Noctuinae

grijze worteluil
Agrotis cinerea
NOCTUIDAE: Noctuinae

geoogde worteluil
Agrotis clavis
NOCTUIDAE: Noctuinae

gewone worteluil
Agrotis exclamationis
NOCTUIDAE: Noctuinae

graanworteluil
Euxoa tritici
NOCTUIDAE: Noctuinae

gewone velduil
Agrotis segetum
NOCTUIDAE: Noctuinae

variabele worteluil
Euxoa cursoria
NOCTUIDAE: Noctuinae

zwartvlakworteluil
Euxoa obelisca
NOCTUIDAE: Noctuinae

rookkleurige worteluil
Euxoa nigricans
NOCTUIDAE: Noctuinae

Levenscyclus

Rups: mei-augustus. Er zijn geen rupsenvondsten bekend uit Nederland.

Waardplanten

Allerlei kruidachtige planten en grassen; ook groenten.

Habitat

Vooral akkers en groentetuinen.

Vliegtijd en gedrag

Eind april-eind oktober in twee generaties, met de grootste aantallen in de herfst. Verse vlinders in het voorjaar stammen af van overwinterde rupsen, afgevlogen exemplaren zijn meestal immigranten. De vlinders komen goed op licht, smeer en bloeiende planten.

België

Vrij algemeen. Een trekvlinder die in wisselende aantallen gemeld wordt.

Mondiaal

Een wereldwijd voorkomende trekvlinder. De noordelijkste vondst is bij de 65e breedtegraad aan de Westkust van Noorwegen.

Trend op lange en korte termijn
Onderstaande grafieken tonen de verandering in de talrijkheid van de soort in de loop van de tijd. De eerste grafiek geeft het verloop over de hele periode waarvan we waarnemingen hebben. Omdat de oude gegevens vaak niet erg nauwkeurig zijn (geen aantallen) en incompleet (nadruk op zeldzame soorten) wordt hier de presentie afgebeeld. De tweede grafiek laat het verloop zien van de prestatie van de soort in de laatste dertig jaar. Wat presentie en prestatie precies zijn, en hoe ze worden berekend kunt u lezen op de pagina De berekeningen.
Verspreiding in Nederland in vier perioden
Onderstaande kaartjes tonen de verspreiding binnen Nederland in vier perioden. Hoe groter en donkerder een stip, des te groter was de presentie van een soort in het desbetreffende uurhok (5x5 kilometerhok). Presentie geeft aan in welke mate een soort is over- of ondervertegenwoordigd ten opzichte van de (macronachtvlinder-)fauna als geheel. De berekeningen zijn gebaseerd op gegevens in de Nationale Databank Flora en Fauna.
voor 1950
1950 - 1979
1980 - 1999
2000 - feb 2016
Zeldzaamheid
Engelse naam
Dark Sword-grass
Duitse naam
Ypsiloneule
Franse naam
la Noctulelle baignée
Oud Nederlandse naam
ipsilonuil
Synoniemen
Scotia ipsilon, Euxoa ipsilon, Agrotis ypsilon, Hadena ypsilon, Scotia ypsilon, Agrotis suffusa
Toelichting Nederlandse naam

De Agrotis- en Euxoa-soorten werden samengevoegd onder de groepsnaam worteluil. De rupsen hebben een relatie met plantenwortels.
Vooral in rust is deze soort de grootste van de worteluilen.

Meer over Nederlandse namen

Toelichting wetenschappelijke naam

Agrotis: agrotes = van het veld, iemand van het platte land. Grasland is meer het habitat dan bossen. Deze naam werd als eerste door Hübner voorgesteld (1806).
ipsilon: de Griekse letter Ypsilon, geschreven als Y. Naar de zwarte buitenlijn van de ronde vlek en de donkere pijlvorm die daaraan vast zit.

Auteursnaam en jaartal
(Hufnagel, 1766)

Actualiteiten

Ontdek meer

Blijf op de hoogte

Ontvang vlindernieuws

Soorten uit dezelfde familie uilen (NOCTUIDAE)

kosmopoliet
Leucania loreyi

witstipgrasuil
Mythimna albipuncta

bruine grasuil
Rhyacia simulans

maanuiltje
Cosmia pyralina

kooluil
Mamestra brassicae

bandvoorjaarsuil
Orthosia opima

alle soorten uit deze familie